Qlobal Korporativ Davamlılıq Prinsipləri…

(ECOLIFE dərgisində yayınlanmış məqaləm)
“Davamlılıq” anlayışı son XX əsrin sonlarından başlayaraq müxtəlif sahələrdə ən önəmli və aktual anlayışlardan biri olmuş və çağımızda da öz aktuallığını qorumaqdadır. Davamlılıq mövzusu makro və mikro səviyyədə müxtəlif  quruluş və araşdırmaçılar tərəfindən fərqli apektlərdən daimi incələnən bir mövzudur.  Mövzunun aktuallığını nəzərə alaraq bu yazımızda “Birləşmiş Millətlər Qlobal Anlaşma”da yer alan Qlobal korporativ davamlılılq prinsiplərindən bəhs etmək istəyirəm.
Ən son 2013-cü ildə qəbul edilən və yayınlanan “Unated Nations Global Compact”, müxtəlif  biznes dairələrinin, müxtəlif qurum və quruluşların, biznes sferasındakı cəmiyyətlərin öz fəaliyyətləri və yaxın və uzaq ətraf mühitlə əlaqələrində 10 əsas prinsipi qəbul etməsi və bu prinsipləri qorumasından ibarətdir.
Bu anlaşmada ön görülən 10 prinsip dörd ana istiqaməti əhatə edir: 1. İnsan haqqları, 2.Əmək münasibətləri, 3. Ətraf mühit, 4. Korrupsiyaya qarşı mübarizə. Bu dörd ana istiqamətdə yer alan 10 prinsip isə aşağıdakılardır:

İnsan haqqları:
1. Biznes dairələri (qurum və quruluşlar) insan haqqlarını müdafiə edən beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş prinsiplərə hörmət göstərməli və dəstəkləməlidirlər;
2. Biznes dairələri (qurum və quruluşlar) insan haqqlarına zidd fəaliyyətlərdə iştirak etməməlidirlər və ya iştirak etmədiklərinə əmin olmalıdırlar.
Əmək münasibətləri:
3. Biznes dairələri kollektiv anlaşmalarda ortaya çıxan birləşmə-bir araya gəlmə azadlığına dəstək verməlidirlər;
4. Biznes dairələri məcburi və icbari əməyin bütün formalarının ləğv edilməsinə çalışmalıdırlar;
5. Biznes dairələri uşaq əməyindən istifadənin bütünlüklə ləğvinə çalışmalıdırlar;
6. Biznes dairələri əmək və məşğulluq sferasında hər növ diskriminasiyanın aradan qaldırılmasına çalışmalıdırlar.
Ətraf mühit:
7. Biznes dairələri ətraf mühit dəyişmələrinə ehtiyatla yanaşmanı dəstəkləməlidirlər;
8. Ətraf mühitlə əlaqədar məsuliyyətləri üstlənərək bu istiqamətdə insiativ göstərməlidirlər;
9. Biznes dairələri ekolojik təhlükəsiz , ətraf mühit dostu texnologiyaların geniş yayılması və inkişafı istiqamətində birlikdə hərəkət etməlidirlər.  
Korrupsiyaya qarşı mübarizə:
10. Biznes dairələri mənimsəmə və rüşvət də daxil olmaqla  bütün növ korrupsiya hallarına qarşı olmalıdırlar.
Birləşmiş Millətlərin bu istiqamətdəki 2013 hesabatında davamlılıq və şirkətlərin bu istiqamətdə effektivliyi ilə əlaqədar açağıdakı nəticələrə də yer verilmişdir. Belə ki təhsil, artım/məşğulluq, iqlim dəyişikliyi, sağlamlıq, korrupsiya və enerji kimi çox önəmli olan davamlılıq faktorlarında biznes dairələrinin daha da effektiv ola biləcəyi qənaətinə gəlinmişdir. Bu istiqamətlərdə biznes dairələrinin potensialından istifadə edilməlidir. Yoxsulluğun azaldılması, ərzaq təhlükəsizliyi, Su və kanalizasiya problemləri, təhlükəsizlik və sülh kimi digər əsas davamlılıq problemlərində də müəyyən mənada biznes dairələrinin potensial gücünün olduğu qeyd edilmişdir.
Sonda elə həmin hesabatda da deyildiyi kimi qeyd etmək istərdim ki,  biznes dairələri də “ daha yaxşı dünya” üçün çalışmalıdırlar, çünki bu hamının xeyrinədir, həmçinin biznes dairələrinin özlərinin…! Məhz yuxarıda qeyd edilən 10 prinsip də “daha yaxşı dünya” üçündür…!!!

"Bazar gücü və tənzimlənmələri analizi…"

Bu il iqtisadi sahədə Nobel qazanan “Bazar gücü və tənzimlənmələri analizi” ilə fransız iqtisadçı Jean Tirole oldu. Jean Tirole1980-lərdən sənayə idarəetməsi sahəsində müxtəlif akademik çalışmalar ortaya qoyan iqtisadçıdır.

 Mükafat sahibi iqtisadçı bu analizində nə və necə yol göstərir? Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, iqtisadçı bu analizin müxtəlif sektorlara tədbiqini mümkün saymaqdadır. İqtisadçıların diliylə desək əslində bu analizdə “Görünməz əl” prinsipinə müdaxilə etməyin faydaları göstərilir. Çalışma  dövlət dəstəkli, “sektor sahibi” və ya “təbii monopol” şirkətlər və şirkət birləşmələrinin tənzimlənməsi prinsipini müdafiə edir.
Bu və ya digər şəkildə Bazar gücü (Sektor gücü) əldə etmiş şirkətlərin monopol və/vəya oligopol gücündən dolayı maliyyət endiriminə yetərli istəklərinin olmadığına diqqət çəkən iqtisadçı bunun sektorda məsələn innovasiya kimi rəqabətyaradıcı amillərin qarşısını aldığını müdafiə edir. Qısaca bu mənfi nəticələr səbəbiylə bu cür böyük güclər üçün müəyyən tənzimləmələrin olmasını gərəkli sayır.
Əslində bu Nobel ödüllü çalışma kiçik miqyaslı da olsa günümüz Azərbaycan iqtisadi həyatı üçün də aktualdır. Ancaq burada tənzimləyici və tənzimlənən rolunu daşıyanların ayrılması mütləqdir…! İqtisadi idarəetmədə yer alan iqtisadçılarımızın bu teorini ələ alaraq təkliflər irəli sürməsi diləyi ilə…

Təbiətdən gələn gözəllik və sağlamlıq qaynağı

Bu gün çox maraqlı günlərdən biri oldu… Türkiyə və Azərbaycanda fəaliyyət göstərən NLG şirkətinin dəvəti ilə Ramada otelində düzənlənmiş “Talya bitkisel ürünlerinin tanıtımı” tədbirinə qatıldım. Hər şeydən öncə çox dəyərli dostumuz, tələbə yoldaşımız Lalə xanım Həsənovaya dəvəti üçün təşəkkür edirəm. İki ölkədə çox uğurlu biznes fəaliyyətlərini yürüdən gənc iş xanımı Lalə xanıma uğurlarının davamını diləyirəm Təbiətdən gələn gözəllik və sağlamlıq qaynaqlı məhsulları ilə Azərbaycan istehlakçılarından qazandığı rəğbət və sevginin daim olmasını arzulayıram.

Mən bu gün həqiqətən çox uğurlu gənc komanda və liderini gördüm. Biznes həyatına sıradan məhsullarla deyil, özəl, gözəllik və sağlamlıq qaynaqlı, təbii bitkisəl məhsullarla giriş etmək və çox kiçik amma enerjili komanda ilə ölkənin bütün böyük pərakəndə şəbəkələrində və apteklərində yer tutmaq çox uğurlu  fəaliyyətdir. Önəmlisi isə doğru sistemli satış fəaliyyətləri və təbii keyfiyyətli, etibar qazanmış məhsulları ilə həm bu pərakəndəcilər tərəfindən,  həm də istehlakçılar tərəfindən rəğbət qazanmaqdır ki…çıxışlardan və izlədiyimiz videogörüntülərdən bunların şahidi olduq. Təbii ki şirkətin lokomotivinin (satış) başında olan Sabina xanımı da bu uğurlu fəaliyyətlərindən dolayı alqışlayıram. Bütün bunlar biznes həyatına qədəm qoymaq istəyən gənc xanımlar üçün uğurlu canlı nümunələrdir… Bir daha dəyərli dəvətləri üçün təşəkkür edir və uğurlarının davamlı olmasını diləyirəm…

E-care: Müştəri məmnuniyyətində rəqəmsal vasitələrin rolu

E-care: Müştəri məmnuniyyətində rəqəmsal vasitələrin rolu…
 
Bu yazımda Müştəri (daxili və xarici) idarəedilməsində Rəqəmsallaşmanın (digitallaşma) yeri və faydaları haqqında qısaca fikir paylaşmaq istəyirəm. Rəqəmallaşma və müxtəlif sahələrdə istifadəsi sürətlə yayılmaqdadır. Yayıldıqca da “ positive externality” faktorunun təsiri ilə müxtəlif sahələrdə öz faydasını göstərməkdədir.

Rəqəmsallaşmanın əsas faydalarından biri ünsiyyətdə insan faktoruna dayanan psixoloji bəzi mənfi nüanslardan ələnərək şəffaflığa meydan açmasıdır. Xüsusilə korporativ idarəetmə mədəniyyəti və sistemlərinin formalaşmadığı şirkət və cəmiyyətlərdə rəqəmsallaşmanın bu istiqamətdə faydası danılmazdır. Qarşılıqlı ünsiyyətlərdə insan amilinə bağlı mənfi halların azalması məhz rəqəmsallaşmanın danılmaz faydalarından biridir.
 
Buna görə də artıq şirkətlər müxtəlif sektorlarda “digital customer care” və qısa olaraq “e-care” anlayışını mənimsəməkdədirlər.
 
İdarəetmə sahəsində daimi araşdırmalar edən McKinsey & Company rəqəmsallaşmanın müştəri xidməti və məmnuniyyətindəki roluna aid maraqlı və faydalı araşdırma nəticələrini açıqlamışdır. Araşdırmada ənənəvi müştəri ilə ünsiyyət vasitələri ilə rəqəmsal ünsiyyət vasitələrinin yaratdığı müştəri məmnuniyyəti dərəcəsi müqayisə edilmişdir. Və nəticədə kimi rəqəmsal ünsiyyət vasitələri müştəri məmnuniyyətinin təmin edilməsində daha effektivdir.  Rəqəmsal vasitələrin ənənəvi vastələrdən təqribən 33% effektiv olması araşdırma nəticəsində ortaya çıxmışdır. Bəs ənənəvi və rəqəmsal vasitələr hansılardır?
 
Ənənəvi vasitələr: Telefon, Satıcı, Məktub/faks, E-mail, “Click to call”/”Öyrənmək üçün filan düyməyə basın” və ya Call/center…
 
Rəqəmsal vasitələr isə : E-chat, Forum, FAQ, Şəxsi hesablar, Virtual asistant və təbii ki sosial media-sosial şəbəkələrdir.
Ənənəvi vasitələr içində yer alan “E-mail” və “Click to call” əslində ənənəvidən rəqəmsala keçiş körpü roluna malik ünsiyyət vasitələri kimi də qəbul edilməkdədir.
Təbii ki, rəqəmsal vasitələrin müştəri məmnuniyyətinin yaradılması və artırılmasında daha effektiv olması bu istiqamətdə effektiv tədbirlərin sistemli həyata keçirilməsi ilə mümkündür. Məsələn, əslində ənənəvi “Pull-Push” mix strategiyası rəqəmsal vasitələrdə də çox effektiv istifadə olunmalıdır. Bu həm müştəriləri “online” olmağa dəvət etməkdə və həm də satınalmağa istiqamətləndirməkdə istifadə edilməlidir. Müştərilər üçün yaradılan yönləndirici panellər/ “dashboard”lar bütün vasitələri özündə cəmləşdirməli, sadə və aydın olmalı və sinxronik qaydada işləmələdir.
 
“E-care” və onun idarə olunması artıq zamanın diqtəsidir. Şirkətlərimiz müştəri xidmət səviyyəsinin yüksəldilməsi və insan amilindən qaynaqlanan “xidmətsizlik” və “əksik-xidmət” qısırdöngüsündən müəyyən ölçüdə qurtulmaları üçün “e-care” istiqamətində daha çox işləməlidirlər… Müştəri kontakt nöqtələrində də həmçinin “e-care” nəzərə alınmalı və güclü istifadə edilməlidir…
 
Güclü “E-care”-yə sahib şirkətlərimizi görmək ümidiylə…
<!–[if mso & !supportInlineShapes & supportFields]> SHAPE  \* MERGEFORMAT <![endif]–><!–[if mso & !supportInlineShapes & supportFields]> <![endif]–>

Yenilik nə üçün lazımdır…?

 Hörmətli bloq oxucularım, uzun müdddətli bloq məzuniyyətindən (2 aylıq ara çox uzun müddətdir bloq üçün) sonra Sizinlə faydalı hesab etdiyim bir yazıyla görüşmək istədim. Boston Consulting Group-un növbəti maraqlı araşdırmasından ortaya çıxan nəticələri və bununla əlaqədar yorumları Siz-dəyərli oxucularımla paylaşmağın faydalı olacağı qənaətindəyəm.
Vaxtaşırı müxtəlif araşdırmalar aparan və yayınlayan BCG indi elə öz adıyla bir olan BCG matrisasında 25-30 illik dövrlər arasında baş verən fərqləri önə çıxaran araşdırma və nəticələrini açıqlamışdır. Şirkətlər sahib olduqları business unit-lərə görə Bazar payları və Qazanc paylarına görə 1978-1982 və 2008-2012 dövrlərinə görə araşdırılmışdır. Aşağıdakı şəkildə nəticələr görülməkdədir.

 Nəticələ görə dövrlər müqayisə olunduğu vaxt Şirkətlərin business unit (vəya məhsul portfeli) BCG analizi ilə dəyərləndirildiyində şirkətlərin business unit-ində “cash cow”larla “question mark”ların payının azaldığı, “dogs” və “star”ların payının artdığı ortaya çıxmışdır. Artım olaraq “doqs” paylarının artımı daha yüksək olmuşdur: 50%-ə yaxın. Yüksək azalma isə “cash cows”larda baş vermişdir:30 % civarı.
Qazanc paylarını göstərən matrisalar müqayisəsində də eyni dəyişikliklər baş vermişdir. Ancaq burada “star”ların qazanc payındakı dəyişim daha yüksək olmuşdur, təqribən 3,5 dəfə artımla… “Cash cow”larda azalma 25 % civarnda olmuşdur…
 Hər iki müqayisədən ortaya çıxan nəticələr isə bunlardır:
 1. Araşdırma hipotezlərindən biri : Amerikan şirkətlərində business unit-lərin ortalama ömürlərinin 2 ildən az olduğu, sadəcə qıda və sağlıq sektorunda bu 2 ildən daha uzun olmuşdur.
 2. Şirkətlər çalışırlar ki çox qısa vaxtda “question mark”ları investisiyalar ilə “star”lara çevirsinlər… Qazanc payı matrisasında “star”ların payının artması bunu göstərir…
3. “Cash cow”ların qazanc gətirməsi artıq azalmaqdadır… Bu unit-lər daha tez “dogs”lara çevrilir. Bu portfeldə yeniliyin və fərqliliklərin daha tez edilməsi səbəbilə baş verir. Ortalama ömürlərin qısalması da eyni zamanda bunu tələb edir.
 4. Bütün yuxarıdakıları da nəzərə alaraq şirkətlər dəyişimə, yeniliyə açıq olmalı, business unit və məhsul portfeli sürəkli və vaxtında yenilənməlidir. Əks təqdirdə bazarda rəqabətə tab gətirmək gücü zəifləyəcəkdir…
5. Rəqabət avantajları daim dəyişməli və yenilənməlidir…
 6. Bir sahədə rəqabət üstünlüyünün uzun müddət qorunması üçün həmin sahədə sürəkli inovasiyaya gedilməlidir. Yuxarıda qeyd edilənlər şirkətlər üçün günümüzün vacib tələblərindəndir…
Bunları nəzərə alan şirkətlər daha uzun ömürlü olacaqlardır… Əks təqdirdə isə yerlərini yenilik yaradanlara buraxacaqlar…
 Həyatınızda müsbət yeniliklər diləyi ilə…

Sistemsiz idarəetmənin zərərləri və dəyişiklik haqqında qısa fikirlər…

Şirkətlərimizdə idarəetmə professionallığı səviyyəsi aşağı səviyyədə olduğu kimi, bunu aradan qaldırma potensialı da aşağı səviyyədədir. Şirkətlər cəmiyyətin bir vahidi olduğuna görə bu və ya digər vasitə ilə cəmiyyətdə olan bütün “xəstəliklər” onun kiçik forması olan şirkətlərdə də baş verməkdədir. Şirkət bir organizmdir… Başı, bədəni, qolları, ayaqları mövcuddur… Orqanizmin bir üzvündə meydana çıxan bədxassəli yaralar sağalmayınca digər üzvlərə də yayılır və onların da funksiyalarını pozar. Çünki organizm bir sistemdir… Sistem şəklində mövcudluğunu davam etdirməsi üçün sistemi əmələ gətirən hissələr sağlam olmalıdır.
 Şirkətlər də eyni orqanizm kimi müəyyən strukturu olan və bu strukturların üstləndikləri funksiyaları əhatə edən bir sistemdir. Amma eyni zamanda hər bir sistem indiki zamanda ətraf mühitlə açıq əlaqədədir. Ancaq bu əlaqə də məhz çox zaman sistemli əlaqələrdən yoxsun, insanların maraqları əhatəsində yaranır. Belə olduğu təqdirdə isə mühitdə olan “xəstəliklər”ə asanlıqla bulaşılır. Şirkətlərdə idarəetmənin professionallıq səviyyəsi aşağı səviyyədə olduğu zaman, qeyri formal ünsiyyət və əlaqələr artır və bu da şirkətin sistemli şəkildə şirkət maraqları istiqamətində deyil, insanların, şəxslərin subyektiv maraqları çərçivəsində idarə olunmasına gətirib çıxarır.

Sistemli işləyən şirkəti analiz etmək və problemi aşkarlamaq də asandır. Əks təqdirdə isə analizlər aparmaq və nəticədə problemi aşkarlayıb həll etmək çətinləşir. Sistem nə qədər sağlam olarsa ətraf mühitin mənfi təsirləri azalır. Qeyri-sağlam bir sistemə ətraf mühit təsirləri daha kəskin təsir edir. Şirkətin daxili mühitini yaradan, dəyişdirən əsas faktor əməkdaşlarıdır. Elə ən çox təsirlənən və təsir edən faktor da məhz əməkdaşlardır.

Yuxarıda qeyd etdiyim cəmiyyətdə olan mənfilikləri məhz qurumsallaşmayan (korporativləşməyən) şirkətlərdə də görmək mümkündür… ikiüzlülük, riyakarlıq, intriqalar, yaltaqlıq… və s… Sağlam olmayan bir iç mühitdə dəyişiklik əlbəttə ki lazımdır… Ancaq fikrimcə, ən faydalı dəyişiklik sağlam bir mühitdə həyata keçirilən dəyişikliklərdir.

Dəyişiklik təşəbbüsləri necə ki sağlam olmayan cəmiyyətlərdə müxtəlif rezonanslar yaradır, eləcə də şirkətlərdə bu baş verir və çox zaman dəyişiklik öz məqsədindən kənarlaşır və daha mənfi nüanslar yaradır… Buna görə də dəyişiklik etmək üçün ilk növbədə sağlam daxili mühitin yaradılmasına çalışmaq lazımdır ki, bu da davamlı mükəmməlləşməyi seçən sistemli idarə etmə ilə mümkündür…

Rəhim müəllimin fəaliyyətləri davam etdirilməlidir…

Əslində mən çox yaxın olmamışam özü ilə. Təxminən bir neçə dəfə müxtəlif tədbirlərdə görüşüb söhbət etdiyim şəxs idi. Ancaq ölkəmizdə illərdir ki aktiv fəaliyyət göstərən şəxslərdən biri olduğunu bilirdim və təqdir edirdim … Etdikləri az deyildi… yaşasaydı, daha da çox ola bilərdi… Vaxtilə “Azərbaycanda Marketinq” adlı bloq yazımda Marketinq cəmiyyətini azacıq tənqid etsəm də bu “uman yerdən küsərlər” xarakterli və daha çox fəaliyyətə səsləniş idi ki, bununla özü də razılaşmış və tənqidə müsbət və mütərəqqi yanaşmışdır və ölkəmizdə Marketinq fəaliyyətlərinə işıq tutmağa davam edirdi. Bu yazımda Rəhim müəllimin fəaliyyəti haqqında bildiyim və tanıdığım qədəriylə yazmaq istədim…

Rəhim müəllim Azərbaycanda ilk və az sayıda Marketinq və sosial araşdırma şirkətlərinin birinin təsisçisi olmuş və Marketinq araşdırmaları sferasında önəmli işlər görmüşdür. Rəhim müəllimin biznes sahəsində də uğurlu imzaları vardır.

 Bir dönəm həqiqətən ölkəmizin özəl sektoru üçün çox əhəmiyyətli olan qurumlara rəhbərlik etmişdir. İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin İqtisadi İslahatlar Mərkəzi və nazirliyin Antiinhisar Siyasəti Departamentinin direktoru, İqtisadi İnkişaf Nazirliyi yanında Azərbaycanda İxracın və İnvestisiyaların Təşviqi Fondunun (AZPROMO) prezidenti olmuşdur. Prezident yanında Elmin İnkişaf Fondunda müşavir olmuş Rəhim müəllim ən son AMEA-nın İnnovasiya şöbəsinin rəhbəri olmuşdur ki bu sahədə də aktiv fəaliyyəti təqdirəlayiq idi. Elə sonuncu dəfə İnnovasiya mövzulu seminarda görüşüb söhbətləşmişdik.

 Rəhim müəllimin ictimai fəaliyyətləri də geniş idi. Cəmiyyətlərin və hər hansı bir sahəsinin inkişafı, müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən qurumların fəaliyyətindən çox asılıdır. Marketinq sahəsində də belə bir qurum Azərbaycan Marketinq Cəmiyyəti olmuşdur. Ölkədə yazılan və marketinq dili anlaşılmayan kitabların bu sahədə yetərsizliyini nəzərə alıb bu sahəyə yönələn gənclər üçün dünyanın tanınmış Marketinq mütəfəkkirlərinin kitabını praktik bir dillə dilimizə tərcümə etdirmişdir ki bu Marketinq adına atılan çox önəmi fəaliyyət olmuşdur. Ölkədə aktiv marketoloq dostların Milli Marketinq Forumunun keçirilməsi təşəbbüsünə də dəstək verən Rəhim müəllimin gənclərin Marketinq sahəsində inkişafını həmişə dəstəklədiyini dəyə bilərəm. Rəhim müəllim hər sahədə aktiv, və müsbət xarakterli bir şəxs olmuşdur.

 Yenilikçi, daim araşdıran və yenilikləri tədbiq etməyə çalışan bir elm adamı kimi bundan sonra da cəmiyyətimizin inkişafında daha çox işlər görməyə qadir idi. Gənclərin, xüsusilə biznes və marketinq sahəsində olan gənclərin örnək ala biləcəyi şəxslərdən biridir.

 Sonda məhz özünü marketinq sahəsində hesab edənlərimizə, xüsusuilə gənclərə Rahim müəllimin fəaliyyətlərini davam etdirmək, Marketinq cəmiyyətini yaşatmaq və gücləndirməyi diləməklə bu istiqamətdə birgə fəaliyyətlər arzulayıram. Rəhim müəllimin ruhunu beləcə daim yad və şad etmiş olarıq… Allah rəhmət eləsin…

Reklamın sadəliyi…mənalılığı…gözəlliyi…

Elm adamları və sahibkarlıq fəaliyyəti…

Elm adamı və sahibkarlıq fəaliyyəti… Elm adamı və sahikarlıq fəaliyyəti təəssüfki, bizim düşüncəmizdə daha çox bir-biri ilə uymayan iki fərqli sahə, iki fərqli istiqamət kimi qəbul edilir. Bu əksik düşüncənin indi və yaxın gələcəkdə dəyişdirilməsinin çətin olacağını da söyləmək düzgün olar. Ancaq pessimizmdən çıxaraq bu yazımda bu əksik düşüncənin bəzi ölkələrdə çıxarılan qanunları nümunə göstərərək necə həll etdikləri barədə fikirlərimi paylaşmaq istədim. Yazılarımı təqib edən dəyərli oxucularım yəqin ki “İş dünyası-Universitet əməkdaşlığı və faydaları” adlı yazını oxuyublar. Bu yazıda adından görüldüyü kimi iş dünyası ilə universitetlərin əməkdaşlığı və bu əməkdaşlığın hər iki tərəfə sağlayacağı faydalardan bəhs etmişdim. Hazırkı yazım da məhz bu yazının davamı və orada səslənən fikirlərin möhkəmləndirilməsi istiqamətindədir.

 Gələk mövzumuza…ümumiyyətlə inkişaf etmiş ölkələrin bu istiqamətdə həyata keçirdikləri fəaliyyətləri incələdiyimiz vaxt məhz ən çox önə çıxan ABŞ olmaqdadır. Bu ölkə həm sahibkarlıq, təşəbbüskarlıq baxımdan ən loyal, dəstəkləyici və təşviqedici qanunları olan ölkədir. Universitetlər keyfiyyət yönündən dünyanın ən nümunəvi və təbii ki reytinqlərdə həmişə ön sıralardadır. Səbəb isə təkcə keyfiyyətli təhsil deyil, bu ölkədə universitetlərin xüsusilə araşdırma sahəsində dövlət və iş dünyası tərəfindən dəstəklənməsidir. Eyni zamanda aparılan araşdırmaların sənayedə tədbiqi ilə universitetlərə maddi vəsait qazandırılması əsas məqsədlərdən sayılır. Universitetlərin özəl sektor üçün etdiyi araşdırmalardan əldə etikləri gəlirlə bərabər, dövlət də müxtəlif fondların vasitəsilə araşdırma edib bunu ticariləşdirmək istəyən sahibkar və şirkətləri təşviq edir. Universitetlər və ya elm adamları tərəfindən qurulan şirkətlər və ya sadə sahibkarlıq fəaliyyətləri dəstəklənir, elm adamları bu istiqamətdə  təşviq edilir.

 Bu cür dəstək və təşviqlərin qaynağı hələ 1980-ci ildə bu ölkədə çıxarılan və “Bayh-Dole” qanunu və ya aktı kimi qəbul edilən qanundur. Bu qanunun əsas adı, “Universitet və Kiçik şikətlərlə əlaqədar Patent Qaydaları qanunu”dur. Ancaq bu qanunu təklif edən iki senatorun Birch Bayh və Bob Dole-un adıyla səslənən “Bayh-Dole” qanunu kimi daha çox tanınmışdır. Qanunun əsas əhatəsi dövlət fondları tərəfindən dəstəklənən fikri mülkiyyət haqqlarından və bundan əldə edilən gəlirlərin universitet, elm adamları-sahibkarlara qalmasıdır. Buna bənzər qanunlar Almanya, Maleyzada da qəbul edilmişdir. Bu qanun hətta The Economist dərgisi tərəfindən keçirilən araşdırmada son 50 ildə çıxarılan ən vizioner qanun olaraq qəbul edilmişdir. Bir sıra Avropa ölkələri ilə yanaşı Yaponiya da Bayh-Dole qanununu müsbət qəbul etmişdir.

 Türkiyədə isə bu istiqamətdə son illərdə böyük yol qət edilmişdir. Buna misal universitet bünyəsində yaradılan texnoparklarlar və bu fəaliyyətlərin dəstəklənməsidir. Almaniyada isə daha əvvəlki yazılarımın birində də qeyd etdiyim kimi hər sahəyə və demək olar ki hər ixtisasa (ana ixtisaslara) aid tədris qurumuyla bərabər praktik-sahələrin yaradılması və ya sənaye müəssələrində təlim-tədris obyektlərinə böyük önəm verilməsidir. Məhz meydana çıxan yeniliklər də əsas etibarilə buradan ortaya çıxır.
 Bizdə müəyyən qurumlar vasitəsilə son zamanlarda yaradılan texnoparkların məhz bu minvalla dəstəklənməsi ilə bərabər, elm adamlarının sahibkarlıq fəaliyyəti istiqamətində araşdırmalara təşviq edilməsi, bu istiqamətdə fondlar vasitəsilə dəstəklənərək yaşıl işıq yandırılması, həm elmimizin həm də iş dünyamızın gələcəyi baxımından faydalı olacaqdır.
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:

Bu kitablar oxunmalıdır…

2014-cü ildə xoş gördük sizləri… Bütün oxucularıma 2014-cü ildə yeni-yeni uğurlar diləyirəm.
2014-cü ilin ilk yazısında faydalı olsun deyə kitablardan bəhs etmək istəyirəm. Bəhs edəcəyim kitablar 2013-cü ildə Dünya Futuroloqlarının və Amerika Marketinq Assosiasiyasının seçimləri əsasında müəyyənləşən kitablardır. Bu kitabları əldə edib oxumağımız lazımdır.
Ancaq əvvəlcə istərdim Marketinq sahəsində öncəki illərdə ön sıralarda olan kitabları yəni AMA Book Prize for the Best Book in Marketing-də prize alanları və finalistləri nəzərinizə çatdırım.

Berry-AMA Book Prize for the Best Book in Marketing

2012 Winner
How Cool Brands Stay Hot: Branding to Generation Y by Joeri Van den Bergh and Mattias Behrer
2012 Finalists
Brand Relevance: Making Competitors Irrelevant by David A. Aaker
Service Innovation: How to go from Customer Needs to Breakthrough Services by Lance A. Bettencourt
Fascinate: Your 7 Triggers to Persuasion and Captivation by Sally Hogshead
Enchantment: The Art of changing Hearts, Minds, and Actions by Guy Kawasaki
2011 Winners
Strategy from the Outside In: Profiting from Customer Value by George S. Day and Christine Moorman
Data-Driven Marketing: The 15 Metrics Everyone in Marketing Should Know by Mark Jeffery
2011 Finalists
Persuasive Advertising: Evidence-based Principles by J. Scott Armstrong
The Right Sensory Mix: Targeting Consumer Product Development Scientifically by Diana Derval

2013-cü ilin müştərək qalibləri isə aşağıdakı 2 kitab olmuşdur: 

1. Ed Keller and Brad Fay The Face-to-Face Book: Why Real Relationships Rule in a Digital Marketplace 

2. Daniel Pink:  To Sell is Human: The Surprising Truth About Moving Others.


Birinci kitab Digital Bazarda real effektiv əlaqələrin qurulmasından bəhs etməkdədir. İkinci kitab isə Satış sahəsinə aiddir və Satışın insani yönünü incələməkdədir. 

Marketinqlə futurologiyanın bir-biri ilə sıx əlaqəsini dəfələrlə bu və ya digər şəkildə ifadə etmişəm.
Buna görə də dünya futuristlərinin də 2013-cü il üçün seçdikləri kitabları nəzərinizə çatdırmağı məsləhətli və faydalı olacağını düşünürəm. Burada siyahı biraz daha uzundur.

Beləliklə dünya futuristlərinin 2013-cü ildə önə çıxan, futurologiya – gələcək trendlərlər haqqında məsləhət gördükləri  kitablar bunlardır:

1. Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work and Think by Viktor Mayer-Schonberger and Kenneth Cukier (Big Data mövzusu yenə ön plandadır)
2. The Nature of the Future: Dispatches From the Socialstructed World by Marina Gorbis
3. Antifragile: Things That Gain From Disorder by Nassim Taleb  (Maraqlı bestseller olan “Black Swan” yazarından)
4. Thinking: The New Science of Decision-Making, Problem-Solving and Prediction, edited by John Brockman (Forecasting mövzularını əhatə edən kitab)
5. New Rules for the New Economy: 10 Radical Strategies for a Connected World by Kevin Kelly (Bu kitab 1999-cu ildə yazılsa da irəli sürdükləri tezləri hələ keçərlidir. Bu barədə “Yeni iqtisadiyyat və tələb-təklif əyriləri” bloq yazımıza baxa bilərsiniz.)
6. The Signal and the Noise: Why So Many Predictions Fail—But Some Don’t by Nate Silver
7. The New Digital Age: Reshaping the Future of People, Nations and Business by Eric Schmidt and Jared Cohen
8. Present Shock: When Everything Happens How by Douglas Rushkoff
9. Infinite Progress: How the Internet and Technology Will End Ignorance, Disease, Poverty, Hunger and War by Byron Reese
10. What’s Mine Is Yours: The Rise of Collaborative Consumption by Rachel Botsman

Fikir sahibi olmaq üçün öncə bilgi sahibi olmalıyıq və buna görə də sürəkli oxumağa davam edək…

Faydalı olacağı ümidiylə…