Pərakəndəçilikdə yeni innovasiyalar…

Bloqumuzda vaxtaşırı pərakəndə sektorundakı yeniliklərlə əlaqədar yazılara yer verməyə çalışıram. Bu mövzuda vaxtilə  “Kassa önündə gözləməyə son…Alış-verişdə innovasiya…” adlı yazıda xüsusilə pərakəndə sektorunda-mağazalarda bilgi texbnologiyalarından istifadə haqqında yazmışdım. İndi isə istərdim Almaniyada əyani olaraq gördüyüm pərakəndəçilik sektoruna yönəlik  bəzi innovasiyalar haqqında fikirlərimi paylaşım. Bu innovasiyalardan bəhs etmədən əvvəl Almaniya Kölndə “GS1- Germany Knowledge Center-haqqında məlumat vermək istərdum. Köln Texnologiya Parkında yerləşən GS1-Bilgi mərkəzi xüsusilə şirkətlərdə biznes proseslərin optimallaşdırılması və bu istiqamətdə bilgi texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi və tədbiqi sahəsində elmi-praktiki-tədbiqi fəaliyyətləri həyata keçirir.
Bilgi mərkəzində olduğumuz zaman Supply chain-Tədarük zəncirini əhatə edən və bunu “Value chain-Dəyər zənciri”nə çevirən biznes proseslərin optimallaşdırılması üçün mərkəzin artıq pərakəndə şirkətlərinə təklif etdiyi elektromagnetik dalğalarla idarə olunan mikroçiplər haqqında videoroliklə tanış olduq. Mikroçiplərin əsas funksiyası barkod kimi məhsulların etiketində yerləşdirilərək müntəzəm bilgi axışı və ötürücüsü rolunu ifa etməsidir. İstehsalçı və ya tədarükçüdən tutmuş son pərakəndə satış nöqtəsinə qədər bütün zəncirin halqalarında faydalanılacaq bir sistemdir. Məhsul stokunun, logistikasının, anbarlaşdırılma, pərakəndə şəbəkələrindəki durumu, satış məlumatlarını və məhsul itkilərinin idarə olunması üçün innovativ bir sistemdir. Bu çiplər yuxarıda sadaladığım proseslərin idarə olunmasını asanlaşdıran çiplərdir. Ən sadə olaraq elektromagnetik dalğalar vasitəsilə bir məhsulun harda bulunması məlumatı çox asan əldə edilir və bunun yanında təbiiki hesablamaların aparılması asanlaşır. Və deyim ki, artıq Real pərakəndə şəbəkəsi bunun ilkin yoxlamalarını aparmaqdadır.
Pərakəndə sektoruna aid mərkəzin digər bir innovasiyası elektron qiymətliklər və bunların sistemli idarə olunmasıdır. Aşağıda gördüyünüz elektron qiymətliklər qiymətlərin mərkəzi sistemlə dəyişdirilməsi imkanı yaratmaqdadır ki bu da pərakəndə nöqtələrində həm qiymətlərin effektiv idarə olunmasına nəzarətə və həm də vaxt və insan resursundan qənaətə yol açır.
Pərakəndəçilikdə istifadə olunacaq digər bir innovasiya isə səbətdə alınmış məhsulların tək-tək kassaya buraxılmadan magnetik keçiddən keçdiyi vaxt bir dəfədə qiymət scannerindən keçirilməsinə şərait yaradan texnologiyadır. Bu da sürətli alış verişə imkan yaradır və kassa önündə gözləmələri aradan qaldıran bir yenilikdir. Bu innovativ sistemin EXPOSHOP-Pərakəndə sərgisində artıq istehsalçı şirkət tərəfindən tərəfdaşlarına təqdimatın şahidi olduq.
Bəli gördüyünüz kimi başqa sahələrdə olduğu kimi pərakəndə sektorunda da innovasiyalar sürətlənmişdir. İnnovasiyanın və bilginin istifadəsi isə coğrafi sərhədlə deyil, “bilgiyə münasibət, bilgini əldə etmə, öyrənmə və tədbiq etmə” kimi əsasən beyinsəl sərhədlə yayılması çətinləşir… Pərakəndə sektorumuzun bu “beyinsəl sərhəd”i keçməsi diləyi ilə…
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:
Kassa önündə gözləməyə son…Alış-verişdə innovasiya… http://www.jabrayilvaliyev.com/2012/12/kassa-onund-gozlmy-sonals-verisd.html

Qlobal İnnovasiya İndeksi və ölkəmiz…

Hər hansı bir sahədə inkişaf və uğurun göstəriciləri həmin sahə ilə əlaqədar fərdi və/ və ya qurumsal ekspert rəy və hesabatlarında öz təsdiqini tapmaqdadır. Doğrudur, müəyyən sahələrdə hazırlanan hesabatlarda araşdırma ehmalları və bilərəkdən edilən yanıltmaların olması mümkündür. Ehmallar bilgi faktorundan qaynaqlansa da, yanıltmalardan məqsədli  olaraq istifadə edilir. Ancaq bəhs etdiyim bu əksikliklər çox vaxt siyasi və sosial araşdırmalarda öz əksini tapır. Elmi və bənzər araşdırma və hesabatlarda məqsədli yanıltmaların dərəcəsi nisbətən azdır…

Yazılarımızı izləyən oxucularım yəqin ki bilirlər ki, yazılarımın bəziləri xüsusilə inkişaf göstəriciləri olaraq qəbul edilən müxtəlif sahələrə aid hesabatlar, analizlər, sıralamalara aid olur. Elə bu səfərki yazımda da günümüzün ən önəmli mövzularından biri olan İNNOVASİYA haqqında ən mötəbər hesabatlardan biri olan Global Innovation İndex-dən bəhs etmək istəyirəm. Və təbii ki əsas məqsədim də bu indexdə öz ölkəmizin göstəricisini müqayisəli surətdə təhlil etmək və bu barədə oxucularıma informasiya verməkdir. Və yeri gəlmişkən bildirmək istəyirəm ki, çox önəmli mövzu hesab etdiyim üçün bundan sonra İnnovasiya haqqında davamlı olaraq yazmaq niyyətindəyəm. 

İlk öncə məlumat vermək istəyirəm ki, Global Innovation Index,  INSEAD Business School, Jhonson University of Cornell və WIPO (World Intellectual Property Organization) tərəfindən aparılan bir çalışmadır. Hesabat çox genişdir.
Mən bu yazımda əsas olaraq bu hesabatda ölkəmizin göstəricisi və bu göstəriciyə sabəb olan faktorlar haqqında məlumat vermək istəyirəm. GII-2013 hesabatında ölkəmiz müxtəlif faktorların təsiri nəticəsində 142 ölkə arasında 105-ci yerdə mövqelənmişdir. Məlumat üçün bildirim ki  İsveçrə, İsveç, Böyük Britaniya,  Hollandiya, ABŞ, Finlandiya, Hong Kong(Çin), Sinqapur, Danimarka, İrlandiya bu sıralamada ilk 10-luğu paylaşırlar. Bir əlavə məlumat üçün də bu ölkələrin score-ları 100 üzərindən təqribən 58-68 arasinda dəyişir.
Təbii ki ölkəmizin müqayisəsini apardığımız zaman əsasən qonşu və tarixi və mövcud bənzər sosial-iqtisadi faktorlara sahib ölkələrlə aparmağı real yanaşma baxımından düzgün hesab edirəm. Bu tip ölkələrin sıralamada yerinə baxaq:
Ölkələr        Sıra
Estoniya –      25
Latvia   –        33
Litva –            40
Moldaviya-    45
Ermənistan– 59
Rusiya –          62
Türkiye –        68
Ukrayna-         71
Gürcüstan-     73
Qazaxstan-     84
Tacikistan  –   101
Azərbaycan -105
Qırğızıstan –   117
Özbəkistan-   133
Ölkəmiz təqribən 29 score-la 142 ölkə arasında 105-ci yerdə mövqelənmişdir. Yuxarıda da dediyim kimi bu tip hesabatlarda ehmal olması mümkündür, ancaq məqsədli yanıltmanın fikrimcə olmamasını diqqətə alaraq bu göstəricinin təəssüf ki qənaətbəxş olmadığını söyləyə bilərik. Eyni tarixi və sosial-iqtisadi faktorlara sahib ölkələrdən sadəcə 2-sindən geri qalmaqla ümumiyyətlə bu sahədə ən zəif ölkələrdən hesab olunuruq.
Qlobal İnnovasiya İndeksinin necə hesablandığı və hansı faktorların diqqətə alındığına nəzər salsaq problemli sahələrimizi görmüş olarıq.
Ümumiyyətlə bu indeks hesablanarkən iki əsas subindeksdən istifadə edilir: 1) Innovation input sub-index – İnnovasiya girişi alt indeksi və 2) Innovation output sub-index – İnnovasiya məhsulu (nəticə) alt-indeksi.
İnnovation input sub-index ümumi olaraq aşağıdakı 5 sahədə innovasiyalardan istifadə edilməsini əhatə edir:
 1. Qurumlar (Siyasi, Tənzimləyici , Biznes mühiti qurumları),
 2. İnsan kapitalı və Araşdırmalar (Ümumi (ilk və orta) təhsil, Ali təhsil, Tədqiqat və təkmilləşdirmə)
3. İnfrastruktura (ICT, Ümumi infrastruktura, Ekolojik davamlılıq)
4. Bazar mühitinin yaxşılaşdırılması (Kreditlər, İnvestisiya, Ticarət və rəqabət)
5. Biznes mühitinin yaxşılaşdırılması (Bilik-informasiya sahəsində çalışanlar, İnnovasiya inteqrasiyası, İnnovasiya mənimsəmə, istifadə etmə)
İnnovasiya output sub-index isə iki əsas sahədəki alt faktorlardan əldə edilən nəticələrlə hesablanır:
1)      Bilik  və texnologiya (Biliklərin formalaşdırılması, Biliyin təsiri, Biliyin diffuziyası)
2)       Kreativ nəticələr (Qeyri-maddi aktivlər, Kreativ məhsul və xidmətlər, Online kreativlik)
Təbii ki yuxarıda qeyd edilən sub-indeksləri əhatə edən faktorların da alt faktorları mövcuddur ki, bu faktorların hər biri qiymətləndirilərək nəticədə indeksin formalaşmasına gətirib çıxarır.  Ölkəmiz innovasiya istifadə (girişi) sub-indeksdə 92-ci sırada olmasına baxmayaraq İnnovasiya Məhsulu(Nəticəsi) sub-indeksində 114-cü sıradadır. 2012-yə görə (89) isə 16 pillə geriləməməmiz mövcuddur. 
                                                                          Score (0–100)         Rank
Global Innovation Index (out of 142)………………….. 29.0                  105
Innovation Output Sub-Index………………………………22.9                   114
Innovation Input Sub-Index………………………………….35.1                   92
Innovation Efficiency Ratio…………………………………..0.7                   117
Global Innovation Index 2012 (based on GII 2012)…..30                     89
Göründüyü kimi əsas problem İnnovasiya məhsulu-nəticəsi göstəricilərindədir. Ancaq bunun da əsas səbəbi yetərsiz innovasiya giriş faktorlarının olmasıdır.
Yuxarıda qeyd etdiyim kimi alt faktorlar çox sayıda olduğu üçün bu yazıda bütün faktorlara yer vermək əvəzinə əsas sub-index faktorları və onlarda nəzərə çarpan problemli göstəricilər haqqında da məlumat vermək istəyirəm.
1. Qurumlar-99 (Siyasi-123, Tənzimləyici-111 , Biznes mühiti-63),
 2. İnsan kapitalı və Araşdırmalar -94(Ümumi (ilk və orta) təhsil-99, Ali təhsil-83, Tədqiqat və təkmilləşdirmə-63)
3. İnfrastruktura-99 (ICT-84, Ümumi infrastruktura-118, Ekolojik davamlılıq-91)
4. Bazar mühitinin yaxşılaşdırılması-55 (Kreditlər-77, İnvestisiya-36, Ticarət və rəqabət-77)
5. Biznes mühitinin yaxşılaşdırılması-118(Bilik sahəsində çalışanlar-115, İnnovasiya integrasiyası-121, İnnovasiya (Bilgi) mənimsəmə,itifadə-77)
6.Bilik  və texnologiya-126 (Biliklərin formalaşdırılması-118, Biliyin təsiri-118, Biliyin diffuziyası-127)
7. Kreativ nəticələr-94 (Qeyri-maddi aktivlər-79, Kreativ məhsul və xidmətlər-114, Online kreativlik-79)
Qeyd: faktorların qarşısındakı rəqəmlər ölkənin həmin faktora görə sıralamadakı yerini göstərir.

İnnovasiya istiqamətində- onun mənimsənməsi, istifadəsi və kreaitiv ideya, məhsul və xidmətlərlə nəticələndirilməsi üçün hesabatdakı hər bir alt faktoru diqqətə alaraq istər özəl, istər dövlət sektorunda, təhsil ocaqlarımızda fərdi və qurumsal olaraq tədbirlər kompleksinin hazırlanması inteqrasiyalı şəkildə həyata keçirilməsi vacibdir… Dövrümüz innovasiya dövrüdür… İnnovasiya indeksində yer alan faktorlar da elə inkişaf göstərici faktorlarıdır… Əgər hər sahədə xarici faktorların təsirinin azalmasını istəyiriksə, daxili inkişaf faktorlarını yaxşılaşdırmağa çalışmalıyıq…

Qeyd: Bu sahədə “knowledge” anlayışı “Bilik” və ya “informasiya” kimi qəbul edilir. Mən yazımda “bilik” kəliməsini tərcih elədim… Bilik sahəsində çalışanlar eyni zamanda İnformasiya sahəsində (ICT) çalışanlar kimi qəbul edilə bilər…

Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:

İnnovativ şirkət, sektor və ölkə…
İnsan kapitalı və iqtisadi inkişaf

İnformasiya iqtisadiyyatı və “big data” haqqında…

ECOLIFE jurnalında yayınlanmış məqaləm…

Bilgi texnologiyalarının inkişafı ilə birlikdə iqtisadiyyat elminə və tarixinə yeni anlayışlar girməyə başladı ki bunlar: informasiya cəmiyyəti, bilgi(bilik) iqtisadiyyatı, yeni iqtisadiyyat, şəbəkə iqtisadiyyatı (information society, knowledge economy, new economy, network economy) kimi anlayışlardır.

Doktorantura təhsilim zamanı bu mövzular bizim dərslərdə çox müzakirə olunan mövzulardı… Və o zaman yeni iqtisadiyyatın klassik iqtisadiyyatla fərqlərini araşdırarkən Kevin Kelly və Nordhaus-un bu barədə irəli sürdükləri çox maraqlı bir tezisin olduğunu görmüşdük. Bu tezis yeni iqtisadiyyat deyə adlandırılan informasiya iqtisadiyyatında tələb və təklif əyrilərinin yerdəyişməsi idi. Bu dəyişmə nəyi açıqlayır?

Klassik iqtisadiyyatda qiymət aşağı olarkən təklifin az olması və ya düşdüyü, qiymət qalxdıqca isə təklifin artması baş verirdi. Ancaq yeni iqtisadiyyatda əksinə qiymət düşsə belə təklif artır. Yeni bir texnoloji alət, məsələn, cib telefonu bazara yüksək qiymətlə girir, təklif az olur, amma qiymətin düşdüyünə baxmayaraq təklif artır. Bunun səbəbi isə klassik iqtisadiyyatda qıt qaynaqlar və insanların arzu və istəkləri idisə, yeni iqtisadiyyatda bu əyrilər bir faktora-texnologiyaya bağlı olmaqdadır. Texnologiyanın qaynağı isə insan beyninin məhsulu bilikdir. Bilik və onun məhsulu texnologiya qıt qaynaq deyil, daim yenilənən və tükənməyən qaynaqdır. İnformasiya iqtisadiyyatında tələb və təklif əyrilərinin bu cür yer dəyişməsinin əsasını müəyyən ölçüdə network texnologiyalarının əsasını təşkil edən INTEL qurucusu Gordon Moore-un 1965-ci ildə “Moore qanunu” deyə adlandırılan tezisi olmuşdur.

Moore qanunu (özü bunu ifadə etməsə də) çiplərin-tranzistorların gücü artdıqca daha çox işləm görəcəyi, daha çox funksiya yerinə yetirəcəyi, ancaq istehsal maliyyətlərinin-qiymətlərin buna görə eyni qalacağını və hətta düşəcəyini göstərməkdəydi. Moore əvvəlcə bir dövrəyə sığan çip sayının 18 aydan bir iki dəfə artacağını daha sonra isə bu zamanı iki ilə uzadaraq iki ildən bir tranzistor sayının 2 dəfə artacağını irəli sürmüşdür. Bu çiplərin kiçilməsi ilə baş verir. Çiplərin kiçilməsi isə bunu istifadə edən mobil telefon və kompyuterlərin kiçilməsini təmin edir. Necə ki bu indiyəcən davam edir. 45 ilə yaxın bu tezis öz keçərliyini qorumuşdur. Mooreun özü bu prosesin sona qədər belə davam etməyəcəyini, bu qanunun bir müddət sonra keçərsiz olacağını ifadə etmişdir. Necə ki, 2010-cu illərdə artıq bəzi akademik dairələrdə bu qanunun keçərsiz olduğu irəli sürülməyə başladı. Qanunun davam etməsi üçün çiplərin kiçilməsi davam etməlidir ki, bunun sonsuza qədər davam edə bilməyəcəyi tezisi artıq qəbul görməkdədir. Çiplerin yerini yeni texnologiyaların alacağı, hibrid çip və dövrələrin ola biləcəyi fikirləri səslənməkdədir.

Məlumatların getdikçə artan sürəti, həcmi, müxtəlifliyi bunu mütləq surətdə tələb edir. İnformasiya iqtisadiyyatının məshulları olan sosial şəbəkələrin də yuxarıda qeyd etdiyimiz təklifin tələblə birgə geniş yayıldığı məlumdur. Ancaq hazırda ən öndə olan sosial şəbəkələrin belə özlərini daimi yeniləməyəcəkləri təqdirdə bir müddət sonra yeniləri ilə əvəzlənə biləcəyi irəli sürülür.

Bilginin, informasiyanın və bunun məhsulu olan texnologiyanın qıt qaynaq deyil, daim yenilənən, artan və dəyişən qaynaq olması bu prosesin başlıca səbəbidir ki bunun da yaratdığı problemlər vardır. Artıq dünya futuroloqları tərəfindən də məhz “big data” adı altındakı mövzuların gələcək həyatımıza təsiri ilə əlaqədar mövzuların ön planda tutulduğunu qeyd etməliyik.

“Big data”- “böyük data” və ya “böyük məlumat” kimi ifadə olunmaqla, sadə şəkildə müəyyən zaman aralığında toplanan faydalı və idtifadə edilə bilən məlumatlar toplusudur. İnternetin və buna paralel olaraq internet məhsulları olan sosial şəbəkələrin geniş şəkildə yayılmasıyla məlumat bazalarının müxtəlifliyi, qarmaşıqlığı dataların məqsədyönlü istifadəsini də çətinləşdirmişdir. Artıq bu dünyada ən önəmli problemlərdən biri kimi qəbul edilir. Yəni əslində məlumatlılıq, informasiya və bilgi güc olsa da bu güc ancaq istifadə edildiyi təqdirdə güc, istifadə edilmədiyi təqdirdə isə problem ola biləcəkdir. Şirkətlərin özündə də toplanan araşdırma nəticələrinin, rəqəmlərin və s. analiz edilməsi, dataların informasiyaya və informasiyanın da bilgiyə, biliyə çevrilməsi önəmini artırmışdır. İstifadə olunmayan məlumat güc deyil problem olmaqdadır ki, bunu da “məlumat zibilliyi” adlandırırlar.

“Big data”-nı daha aydın izah etmək üçün onu əmələ gətirən beş önəmli faktordan da bəhs etmək istərdim ki, bunlar “5V” adlandırılır: Variety-çeşidlilik vəya müxtəliflilik, Velocity-sürət, Volume- məlumat həcmi, Verification-yoxlama və Value-dəyərdir.

Variety-çeşidlilk və ya müxtəliflilik: toplanan məlumatların müxtəlif xüsusiyyətdə, müxtəlif qaynaqlardan əldə edilməsi, müxtəlif məqsədlər üçün toplanması, müxtəlif sistemlərdə toplanmasını əsas alaraq müxtəlifliliyini göstərir. Bu müxtəliflik təbii ki çətinlik yaradan amildir ki, “big data”- böyük məlumatlar bu xüsusiyyətlərə malikdir.

Volume-həcm: Toplanan məlumatların öz növbəsində həcm etibariylə də böyük olması adından da göründüyü kimi “big data”-nın digər bir xüsusiyyətidir.

Velocity- sürət: Sosial şəbəkələr, bloqlar, məlumatların istehsal edildiyi mobil telefon tədbiqatları kimi vasitələrin artmasıyla məlumatların həcmcə çox olmasıyla bərabər sürətini də artırmaqdadır. Bu sürəti idarə etmək də günümüzün və gələcəyin problemlərindən biri olaraq qəbul edilir.

Verification- yoxlama: Toplanan məlumatların dəqiqliyi də önəmli faktorlardan biri olduğu üçün məlumatların yoxlanılması və təhlükəsizliyi də önəm kəsb edir.

Value- dəyər: Ən önəmli faktor məhz “big data”nın dəyər yaratması xüsusiyyətinin olub olmamasıdır. Yuxarıdakı digər dörd faktorun düzgün tədbiqi məhz dəyər yaratmada vacib amillərdən biridir. “Big data” əlavə dəyər yaratmırsa yuxarıda deyildiyi kimi “məlumat zibilliyi” xüsusiyyətinə keçəcəkdir. Məhz “big data”-nın xüsusilə şirkətlər tərəfindən idarə olunmasının vacibliyi əlavə dəyər yaratma xüsusiyyətinə görədir.

Yekun olaraq informasiya iqtisadiyyatının təməli olan data-informasiya-bilik kimi mövzular bizim üçün də maraqlı və əhəmiyyətli olmalı, bir bloq yazımda qeyd etdiyim kimi cansız rəqəmləri və ya məlumatları canlı bilgiyə çevirməyi bacaqrmağımız lazımdır. Buna görə analiz qabiliyyətli mütəxəssislərin sayı və keyfiyyəti şirkətlərimiz tərəfindən ön planda tutulmalıdır.

İdarəetmə, Marketinq, İnnovasiya, Strategiya, Liderlik kimi sahələrdə TOP 50 alim və yazarlar..

 Bundan əvvəlki yazımızda son illərdə marketinq və futurologiya sahəsində mükafat almış və/və ya ən çox satılan və oxunan kitablar haqqında yazmışdım. Bu səpgili yazının davamı olaraq bu yazıda management, marketinq, strategiya, innovasiya, futurologiya, liderlik kimi mövzularda 2002-ci ildən bəri “qurular” siyahılarında yer alan alim, yazar və Business school professorlarının siyahısını nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm. Oxumağa çalışarsaq faydalı olacağını ümid edirəm…

Əvvəlcə istərdim 2002-ci ildə yayınlanan “Top 50 ‘Business Intellectuals’ Ranking of Top Thinkers and Writers on Management Topics” siyahısını təqdim edim:
 

1. Michael E. Porter
2. Tom Peters
3. Robert Reich
4. Peter Drucker
5. Peter Senge
6. Gary S. Becker
7. Gary Hamel
8. Alvin Toffler
9. Hal Varian
10. Daniel Goleman
11. Rosabeth Moss Kanter
12. Ronald Coase
13. Lester Thurow
14. Charles Handy
15. Henry Mintzberg
16. Michael Hammer
17. Stephen Covey
18. Warren Bennis
19. Bill Gates
20. Jeffrey Pfeffer
21. Philip Kotler
22. Robert C. Merton
23. C. K. Prahalad
24. Thomas H. Davenport
25. Don Tapscott
26. John Seely Brown
27. George Gilder Reich
28. Kevin Kelly
29. Chris Argyris
30. Robert Kaplan
31. Esther Dyson
32. Edward de Bono
33. Jack Welch
34. John Kotter
35. Ken Blanchard
36. Edward Tufte
37. Kenichi Ohmae
38. Alfred Chandler
39. James MacGregor Burns
40. Sumantra Ghoshal
41. Edgar Schein
42. Myron S. Scholes
43. James March
44. Richard Branson
45. Anthony Robbins
46. Clay(ton) Christensen
47. Michael Dell
48. John Naisbitt
49. David Teece
50. Don Peppers

İndi isə 2013-cü ildə yayınlanan The Thinkers50-2013 siyahısnı nəzərinizə çatdırıram. Bu siyahı əsasən Business School Professorlarından ibarət siyahıdır və təbii ki siyahıda əksər ön yerləri Harvard Business School professorları tutur.  Siyahıya nəzər salsaq görərik ki, 2002 siyahısında yer alan bəzi management quruları hələ siyahıda qalmaqda davam edirlər. Gənclərimizin bu düşünürləri araşdıraraq əsərlərini oxumağı tövsiyyə edərdim…

Pərakəndə sektoru virtuallaşır… Bəs bizdə?

Pərakəndə sektoru şirkətərinin günümüzdə sadəcə klassik xüsusiyyətləri ilə öz fəaliyyətlərini davam etdirməsi artıq getdikçə çətinləşir və bu da rəqabətqabiliyyətliliklərinə təsir edir. Bu sektorun inkişafına güc qatacaq yeni dalğa isə bilgi texnologiyaları və məhsullarından öz inkişafı üçün faydalanmaqdır.
 
SWOT analizdə həmişə texnologiya həm fürsət, həm də təhlükə, təhdit kimi  hər iki tərəfdə yer alan faktor xüsusiyyətini daşıyır. Səbəbi də texnologiyanın şirkətlərə həm fürsət, imkan qazandıracağı, həm də onlar üçün təhlükə və təhdit mənbəyi ola biləcəyi ilə əlaqədardır. Meydana çıxan texnolojik yenilikləri dəyərləndirmək, onları fürsət olaraq görüb təmin edəcəyi imkandan faydalanmaq lazımdır. 

Bu yeniliklərə qapalı qalmaq, onlardan istifadə etməmək, fürsəti əldən verməkdir ki, bu fürsət və imkan da da əksərən rəqiblər tərəfindən istifadə edilərək istifadə etməyənlərin bir müddət olsa da əleyhlərinə çevriləcəkdir.
 
Son İstanbul səfərimdə Türkiyə pərakəndə sektoru iştirakçılarından MİGROS-un vurtual market, mobil market  tədbiqləri haqqında məlumat əldə etdim. Təqribən 15 ay əvvəl bu mövzu ilə əlaqədar “Marketlərdə rəqəmsalmarketinq və faydaları” adlı bloq yazımda bu cür xidmətlərdən bəhs etmişdim, indi isə real tədbiq edən şirkət nümunəsindən bəhs edirəm. Bəli MİGROS önə çıxaraq bu xidməti artıq öz müştərilərinə təklif etmişdir. Daha ətraflı məlumat üçün MİGROS Sanal Market səhifəsinə baxa bilərsiniz. Sanal market xidmətini bu ölkədə CarrefourSa da göstərir və bu xidmətin  getdikçə yayılması gözlənilir. 



MİGROS-un bu xidmətlərində “online” və ya qapıda kredit kartı ilə ödəmə xidməti və qapıda iadə zəmanəti xidməti də vardır.

 

Türkiyədə pərakəndə sektorunun inkişaf xətti, istifadə etdikləri tədbiqatlar, yeniliklər bizim eyni sektor iştirakçıları üçün ən yaxşı nümunədir fikrimcə. Öyrənib, benchmarking edib, tədbiq etmək lazımdır.

Yenilik, texnologiya, dəyişim onu istifadə edənlər üçün fürsətdir… Bizim pərakəndə sektorunda bu cür xidməti həyata keçirəcək ilk pərakəndə şirkəti hansı olacaqdır və ya heç bu  cür xidməti düşündülərmi…?

İnsan kapitalı və iqtisadi inkişaf…

 
“ECOLIFE” DƏRGİSİ Mart 2013 sayında yayınlanmışdır…


1970-ci illərə qədər iqtisadi artım və inkişaf ümumi olaraq adambaşına düşən gəlirlərin artırılmasına və rifah səviyyəsinin yüsəldilməsinə istiqamətlənmişdir. 1970-ci illərdən sonra ictimai inkişafın sadəcə iqtisadiyyat ilə kifayətlənməyib, ətraf mühit və təbii resursları da əhatə etməsi və artan gəlirin ədalətli bölüşdürülməsi də əsas prinsiplər kimi təklif edilərək ənənəvi inkişaf anlayışını ciddi tənqidə tutdular.  Bu düşüncələrə paralel olaraq inkişaf məsələsində insan faktorunun əhəmiyyəti məsələsi də ön plana çıxmağa başlamışdır. Belə məsələlərin ortaya çıxmasıyla Birləşmiş Millətlər İnkişaf Proqramı (UNDP) 1994-cü ildə “İnsan İnkişafı Hesabatı” ilə qəbul edilən yeni strategiyanın adını “Davamlı İnsan İnkişafı” olaraq ifadə etmişdir.
            İnsan inkişafı, fərdlərin ən ümdə ehtiyaclarını qarşılaya bilmələrini, sağlam bir mühitdə dünyaya gəlmələrini və böyümələrini, təhsil yoluyla özlərinin və mənsub olduqları ictimaiyyətin inkişafına dəyər qatmalarını ifadə edir. Bütün bu faktorlar həyat səviyyəsinin göstərgələri kimi qəbul edilir. Məhz insan inkişafı həyat səviyyəsinin yaxşı olmasından asılıdır. Bununla əlaqədar olaraq, iqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı sahiblərindən biri olan Amartya Sen, inkişaf anlayışını sadəcə ümumdaxili məhsulda meydana gələn bir artım olaraq qəbul edilmədini və bu cür yanaşmanın inkişaf və artım anlayışlarının qarışdırılmasına gətirib çıxaracağını söyləmişdir. İnkişafın əslində “gözəl bir həyat”la daha çox əlaqəli olduğunu müdafiə etmişdir. Sen hər hansı bir fərdin yaxşı vəziyyətdə var olması üçün fərdin var olma ya da nə isə hərəkətə keçirmə, ifa etmə funksiyasının inkişafının vacib olduğunu qeyd edir. Bu funksiyaların inkişafı isə fərdə fərqli faktorlar arasından azad şəkildə seçməsini təmin edir. Azadlıq eyni zamanda fərdin bacarıqlarının inkişaf etməsi və etdirilməsi ilə sıx əlaqəlidir. A.Sen inkişaf anlayışını şərtlərin və fürsətin fərdlər üzərində hökm etməsi ilə deyil, fərdlərin şərtlər və fürsət üzərində hökm etməsi ilə meydana çıxacağını müdafiə edir.
Ölkələrin rifah və inkişaf dərəcəsini, yəni müasir mənasıyla insan inkişafı anlayışını riyazi dəyərlərə çevirərək ölçülməsini təmin etmək üçün Birləşmiş Millətlər İnkişaf Proqramı (UNDP) tərəfindən irəli sürülən İnsan İnkişafı İndeksi (HDI) bir ölçü olaraq istifadə edilir. Həm iqtisadi, həm də sosial inkişafı nəzərə alan çox istiqamıtli bir ölmü olan İnsan İnkişafı İndeksi həyat səviyyəsinin, həyat keyfiyyətinin bir göstərgəsi kimi qəbul edilir. Bu indeks üç faktordan ibarətdir:
            1) Satın alma gücü ilə ifadə olunan gəlir indeksi (Y3)
2) Orta ömür müddəti indeksi (Y2)
3) Orta təhsil müddəti və həddi buluğa çatmış insanlar arasında oxuma-yazma faizi indeksi (Y3)
İnsan inkişafı indeksi bu üç indeksin toplanaraq üçə bölünməsi ilə hesablanır
İnsan İnkişaf İndeksi =
Y1+Y2+Y3
3
                                                        
Bütün bunları nəzərə alaraq insani inkişaf, bütün dünyada və ölkə səviyyəsində fərdlər üçün şərəfli, gündəlik həyatın bütün fürsət və imkanlarından bərabar istifadəsi, həyat standartlarının yüksəldilməsi məqsədini güdən, insan haqqlarına əhəmiyyət verən, iqtisadi, siyasi və ictimai sahələrdə cinsiyyət ayrı seçkiliyinin ollmadığı bir həyat standartına malik olunması deməkdir. İnsan inkişafı indeksinin hesablanmasında adambaşına düşən ÜDM, təhsil, səhiyyə xidmətlərindən istifadə və orta ömür sürəsi kimi müxtəlif göstəricilər istifadə edilməkdədir.  İnsan inkişafı indeksini də ifadə edə bilən sosial iqtisadi inkişaf səviyyəsinin müəyyın edilməsində aşaöıdakı göstəricilər istifadə olunur:
1. Rifah standartı: Adambaşına düşən ÜDM-nin lokal yaşama maliyyətlərinə çevrilməsi     ilə hesablanan Satınalma Gücü Paritesi (SGP)
2. Təsil standartı : Bu standartın müəyyənləşdirilməsində iki əsas faktor yer alır:
a. Həddi buluğa çatanlar arasındakı oxuma-yazma faizi
b. Məktəbləşmə səviyyəsi (orta təhsil səviyyəsi)
3. Səhiyyə standartı: Ölkənin orta ömür müddəti nəzərə alınaraq insan inkişafı indeksinə daxil edilir.
İnsan inkişafı indeksində rifah standartı iqtisadi kriteriya,  təhsil və səhiyyə isə sosial kriteriyaları ifadə edir. Bununla  sosialiqtisadi inkişafın ümumi göstəriciləri müəyyən edilir. Sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsinin müəənləşdirilməsi kriteriyalarına görə ölkələr üç kateqoriyaya ayrılır. Buna görə insani inkişaf indeksi dəyəri sıfır ilə bir arasında dəyişir.
1. Yüksək insan inkişafı səviyyəsinə sahib ölkələr, insan inkişaf indeks dəyəri 0,800 ilə 1,00 arasında olan ölkələrin içində yer aldığı qrupdur.
2. Orta dərəcədə insan inkişafına sahib ölkələr, 0,500 ilə 0,799 arasında indeks dəyərinə sahib olan ölkələrin yer aldığı qrupdur.
3. Aşağı dərəcədə insan inkişafına sahib ölkələr, 0 ile 0,499 arasında indeks dəyərinə sahib ölkələrdir.
İnsan inkışafı indeksində yer alan faktorların hər biri əhatəli olaraq fərqli qurumlar, iqtisadçı  və sosioloqlar tərəfindən incələnmiş və nəticədə bu faktorların əhəmiyyəti hər zaman irəli sürülmüşdür. İqtisadi inkişaf mütəxəssisi Prof.Dr Michael Todaro insan inkişafında xüsusilə təhsilin əhəmiyyətini ön planda göstərməklə əksər iqtisadçıların millətlərin sosial və iqtisadi inkişaf dərəcəsini və keyfiyyətini təyin edən faktorların fiziki və təbii qaynaqların deyil, insan qaynaqlarının olduğunu müdafiə etdiklərini kitabında qələmə almışdır. Todaro “İqtisadi inkişaf” adlı kitabında Princeton Universitetinin Professoru Fredirick Harbisonun insan kapitalının iqtisadi inkişafdakı rolu haqqında aşağıdakı görüçünü nümunə olaraq göstərmişdir. (Michael  P. Todaro, Economic Development, London, Seventh Edition, Addison-Wesley Publisher, 2000, s.326)
İnsan kapitalı millətlərin rifahında çox əhəmiyyətli yerə sahibdir. Fiziki və təbii qaynaqlar istehsalda pasif yer alan faktorlardır. İnsan isə kapital toplayan, təbii qaynaqların bölüştürülməsini həyata keçirən, sosial, iqtisadi və siyasi təşkilatlar quran və milli inkişafı irəli aparan faktordur. Öz insanlarının bilgi  və qabiliyyətlərinin inkişafını təmin etməyən ölkənin heç bir şeyin inkişafını təmin edə bilməyəcəyi aydınca bilinməkdədir.”
Buna görə də davamlı milli inkişafa nail olmaq üçün insan kapitalının inkişafına çalışmaq və bunu hər sahədə ön planda tiutmaq lazımdır. Bunun üçün isə sosial-iqtisadi sahələrin hər birinin inkişafı və bir birini dəstəkləməsi ilə dəyər yaratmaq vacibdir.

Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:

İqtisadi artım və İqtisadi inkişaf…

Kassa önündə gözləməyə son…Alış-verişdə innovasiya…

Təqribən 4-5 ay əvvəl bloqda “Marketlərdə rəqəmsal marketinq və faydaları” adlı məqalədə alış-verişdə innovativ metodlardan olan rəqəmsal marketinqdən bəhs etmişdim. Məqalənin sonlarında isə artıq müəyyən sferalarda istifadə olunan QR kod sistemi ilə alış-veriş haqqında qısaca məlumat vermişdim. Bu yazımda maraqlı bir videonu- QR dəstəkli kredit kartları sistemi və bunların alış-verişdə tədbiqindən bəhs edən videonu sizlərlə paylaşmaq istədim.
 Alış-veriş özgürlüyünə 3 addım başlıqlı bu video həqiqətən gələcəkdə insanların kassa önündə gözlədikləri vaxta qənaət etmələrini, habelə marketlərin kassa işçilərindən azad olmasına(işsizliyə meydan açsa da ) gətirib çıxara bilər.

Gələcəyin AĞILLI MAĞAZA-larının istifadə edəcəyi bu sistemin tədbiqi üçün istehsalçı, bank, pərakəndəçi və bu əməliyyatlarda  digər iştirak edənlər hamısı bu sistemin tədbiqinin asanlaşması üçün tələb olunan qaydada məhsul paketləməsi, kredit kartlarında və  məhsullarda QR kodların olması şərtdir. Bu isə əvvəlki məqalədə də qeyd etdiyim kimi böyük fəaliyyətlər, ilk növbədə isə istək istəyir. Əvvəlcə kart üzərindəki QR telefonun yaddaşına verilir, daha sonra  məhsulun üzərindəki barkod oxudulur və ən sonra müştərilər QR kodla kiosklardan  ödəmə çeklərini alırlar. Bu sistemin tədbiqi insan xətasını sıfıra yaxınlaşdırmaqda, lakin işsiz kassiyerlər yaratmaqdadır. Seçim marketlərin olacaqdır. Ağıllı mağaza ilə əlaqədar dostumuz İlkin Manafovun “Ağıllı mağaza nədir?” bloq yazısını da oxumağı məsləhət görərdim.
Əyləncəli alış-verişlər bizi gözləyir(mi?)…
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar

İnnovativ şirkət, sektor, ölkə…. (Reallıq və İmic)

İnnovasiya mövzusu mənim üçün həmişə maraqlı mövzulardan olubdur. Buna görə də bu sahədə olan araşdırma ve yenilikləri hər zaman izləyirəm. Son əldə etdiyim araşdırma nəticələri çox maraqlıdır. Buna görə də sizlərlə paylaşmaq istədim. Bu araşdırma innovasiya sahəsindəki araşdırmaları ilə tanınan Booz&Company şirkətinin “2012 Global Innovation Study” araşdırmasıdır.
Əvvəlcə araşdırmanın müsbət tərəfləri haqqında fikirlərimi bildirmək istərdim. Araşdırmada innovativ şirkət sıralamasını şirkətlərin R&D (Tədqiqat və Təkmilləşdirmə) əsasən

hesablanmış və bu hesabat  həm ölkələr və həm də sektorlar etibariylə aparılmış, nəticələr kros-matris şəklində də göstərilmişdir.
 Araşdırma nəticələrində 2011-ci ilin ən inovativ şirkəti Toyota olmuşdur ki R&D-xərclərini 16,5% artıraraq 2010-cu ildəki 6-cı sıradakı yerindən 1-ci yerə yüksəlmişdir. Toyotanın R&D-yə ayırdığı məbləğ 9,9 milyard USD olmuşdur. Bu satışların 4,5%-idir.
Ümumiyyətlə TOP 20-də yer alan şirkətlərin sektorlar etibariylə sayı aşağıdakı kimidir.
Healthcare-8 şirkət
Computing&Elektronics- 6 şirkət
Automotiv-5 şirkət
Software and Internet- 1 şirkət ( Microsoft)
Dünyada ölkə qrupları üzrə R&D xərcləmələrində Çin və Hindistanda 2010-cu ilə görə 27,2% artım var. Şimali Amerikada bu artım  9,7%, Avropada 5,4%, Yaponiyada 2,4% olmuşdur.
Araşdırma nəticələrindən maraqlısı odur ki, Apple, Google, P&G kimi şirkətlər real olaraq R&D xərcləri baxımından innovativ şirkətlər siyahısının TOP 20-nə düşməyiblər. Ancaq araşdırmada Ən innovativ şirkət sorğusunda bu şirkətlər TOP 10-da və Apple 1-ci yerdə, Google isə 2-ci yerdə qərarlaşıb. Apple-in  R&D xərcləmələri real olaraq 2,4 milyard USD və satışın 2,2%-ini təşkil etməklə, real sıralamada 56-cı yerdədir. Google isə  R&D xərcləmələri real olaraq 5,2 milyard USD və satışın 13,6%-ini təşkil etməklə, real sıralamada 26-cı yerdədir.
Burdan da göründüyü kimi innovativ şirkət imici Apple və Google-da olmasına baxmayaraq innovasiyaya investisiya ayıran tamamilə başqa şirkətlərdir. Ancaq burda imiclə bərabər effektivlik də çöx önəmlidir ki məhz bu effektivliyin nəticəsində adı çəkilən şirkətlər həqiqətən R&D büdcəsinin digərlərindən az olmasına baxmayaraq innovatov şirkət imicinə sahiblər. Burada effektivlik idea generation-un nə qədər effektiv olaraq idea conversation-a çevrilməsidir.
Ümumiyyətlə bu araşdırmada maraqlı çox məqamlar var. Gələcəyə yön verəcək şirkətlərin hansılar olduğu, hansı sektorda üstünlük olduğu, hansı ölkələrdə  bu istiqamətdə inkişafın getdiyi haqqında bu araşdırma xeyli informasiya verir və belə informasiyalara malik olmağı və bunu izləməyi vacib hesab edirəm. Eyni zamanda  şirkətlərimizi və ölkəmizi (sənaye və elm sferasını) bu mövzuların da aurasına salmağın gələcək inkişaf baxımından vacib olduğu qənaətindəyəm. Bunu yazanda sevindiici bir məlumat da əldə etdim ki, ölkəmizdə texnopark yaradılması haqqında ölkə başçısı tərəfindən fərman imzalanıbdır. Reallaşması diləyi ilə…
Araşdırma hesabatına bu linkdən baxa bilərsiniz…

http://www.innovationexcellence.com/blog/2012/10/31/booz-company-2012-global-innovation-study/?goback=%2Egde_32614_member_182202196

Ən innovativ  şirkətlərin  ölkələri ve sektorları göstərilməklə 2004-2011 matrisasına aşağıdakı linkdən baxa bilərsiniz.
http://www.booz.com/global/home/what_we_think/global-innovation-1000/top-20-rd-spenders

Patent, Faydalı model, Sənaye nümunəsi, Əmtəə nişanı və ölkəmizin vəziyyəti…

 Patent, Faydalı model, Sənaye nümunəsi, Əmtəə nişanı  (Patent, Utility model, İndustrial Design, Trademark) – rəqabətqabiliyyətlilik və inkişaf göstəriciləri üzrə ölkəmiz nə vəziyyətdə? Heç bununla əlaqədar düşündünüzmü?
İstanbul Universitetində doktorantura pilləsində gördüyümüz dərslərdən biri “Bilgi Ekonomisi” dərsi idi və bu dərsi əksər politik görüşünə qatılmadığım Mehmet Altandan alırdıq… Ancaq bununla bərabər qeyd etmək istərdim ki, M.Altan bu dərslərdə o zamana qədər heç düşünmədiyimiz ancaq həqiqətən maraqlı və

önəmli olan inkişaf amilləri, göstəriciləri haqqında araşdırmalar etməymizi və ölkələrin müqayisəsini aparmağımızı istərdi. O zamandan daim bununla əlaqədar yayın və statistikalara baxır və ölkələri müqayisə edirəm.
 Bundan əvvəlki bloq yazımda Qlobal Rəqabətqabiliyyətlilik sıralamasında ölkənin 144 ölkə arasında 46-cı yerdə mövqeləndiyini qeyd etməklə bərabər gələcək inkişafa mənfi təsir edəcək və sıralamada ən sonlarda olduğumuz inkişaf və rəqabətqabiliyyətlilik faktorlarından bəhs etmişdim. Məhz bu yazının da davamı olaraq bu gün yuxarıda sadaladığım göstəricilər üzrə ölkəmizin vəziyyətindən bəhs etmək istəyirəm.
Əvvəlcə maraqlananlara Patent, Faydalı model, Sənaye nümunəsi, Əmtəə nişanı ilə əlaqədar araşdırma və analizlər apararaq hesabatlar yayınlayan World Intellectual Property Organization (WIPO)-nun hesabatlarını incələmələrini tövsiyyə edərdim. Bu hesabatlarda Dünyanın bölgələr üzrə və ölkələr üzrə yuxarıdakı kriteriyaları əhatə edən durumu haqqında çox maraqlı məlumatlar yer alır.
İndi sizlərin nəzərinə  Patent, Faydalı model, Sənaye nümunəsi, Əmtəə nişanı ilə əlaqədar bu hesabatdan əldə etdiyim və müqayisə olsun deyə Azərbaycanla bərabər bəzi ölkələrin məlumatlarını çatdırmaq istərdim.Ancaq bundan Dünya İqtisadi Forumunun hesabatı olan Global Rəqabətqabiliyyətlilik hesabatının  İnovasiya bölməsi altında ölkəmizin patent müraciəti üzrə (əhali sayına nisbətdə) 79-cu yerdə, qonşu Gürcüstanın 60-cı yerdə olduğunu da nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm.
Azərbaycanın 2010-cu ildə qəbul olunan
Trademark-7680,
Patent-0
Sənaye nümunəsi-2
Faydalı model-0
2011-ci ildə isə cəmi 6  patent  müraciəti qəbul edilmişdir. 5 ədəd isə sənaye nümunəsi qəbul edilmişdir.
Digər ölkələrə əlaqədar saytda baxa bilərsiniz.
Bu keçiddə  (tiklayin) isə  birbaşa və yerli patent idarəsinə olunan müraciətləri nəzərinizə çatdırıram. Göründüyü kimi Ermənistan və Estoniyadan başqa digər yaxın ölkələrdən müraciətdə geri qalırıq. Sənaye nümunəsi üzrə isə müraciətlərin sayına bu keçiddən (tıklayın) baxa bilərsiniz. Sənaye nümunəsi üzrə isə göründüyü kimi çox az müraciətlər olunubdur. Təbii ki müraciət az olduğu təqdirdə alınan patent və sənaye nümunəsinin qəbulu da az olacaqdır. Digər müqayisələləri də əlaqədar saytdan təmin edə bilərsiniz.
Bütün bunları yazıya tökərək nəzərinizə çatdırmaqda məqsədim odur ki, bilək və fərqində olaq ki, gələcək istiqamətli inkişaf göstəriciləri daha önəmlidir və irəliləyişi məhz bu kriteriyalar üzrə əldə etmək lazımdır.
Patent, faydalı model, sənaye nümunəsi üzrə göstəriciləri artırmaq üçün məhz bir öncəki məqalədə qeyd etdiyim təhsildə və biznes mühitində olan problemlərin həllinə çalışmaq lazımdır.
 Burada bir önəmli nüansa da toxunmaq istəyirəm. Bu göstəricilər həm təhsil sistemindən, elmi-texniki yeniliklərdən həm də iş dünyasından özəl və dövlət sektorundan asılıdır. İş dünyası-Universitet iş birliyi  (bu mövzuda məqaləyə baxın) bu göstəricilərin yaxşılaşmasında əsas və vacib amildir. Universitetlərdə vəya elm ocaqlarında irəli sürülən yeniliklər sənaye məhsuluna, sənaye modelinə çevrilməlidir, sənayedə ( iş dünyasında) istifadə edilməlidir, təkmilləşdirilməlidir. Eləcə də əksinə iş dünyasında, sənayedəki yeniliklər elm ocaqlarında elmi yönüylə izah olunmalı və təkmilləşdirilməlidir. İstər elm ocaqlarında, istərsə də iş dünyasında gənclərə bu istiqamətlərdə məlumatlar verilməlidir və hər bir yöndən (universitet və dövlət tərəfindən) bu istiqamətlərdə fəaliyyətlər təşviq olunmalıdır.
Sonda  Türk Patent institutunun  və bizim bu istiqamətdəki strukturumuz olan Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin saytlarına müqayisə məqsədiylə baxmağınızı tövsiyyə edirəm. Bəhs etdiyim mövzularda hansından daha çox və faydalı məlumat əldə edilə bilər siz özünüz qərar verin…
Uğurlu inkişaf diləyi ilə…
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:
Gələcəyimizi düşünürükmü? Qlobal Rəqabətqabiliyyətlilik göstəricilərinə baxış…
İş dünyası-Universitet əməkdaşlığı və faydaları

Gələcəyimizi düşünürükmü? Qlobal Rəqabətqabiliyyətlilik göstəricilərinə baxış…

Bir müddət əvvəl ölkəmizin Dünya İqtisadi  Forumun hesabatı olan   Qlobal Rəqabətqabiliyyətlilik  sıralamasında bir neçə pillə irəliləyərək 144 ölkə arasında 46-cı yeri tutduğunu bəzi KİV-lərdən duyarkən təbii olaraq maraq oyandı və bunu araşdıraraq bizi önə çəkən nələrin olduğunu öyrənmək istədim. Ancaq hesabatı incələyərkən məni əsas maraqlandıran və gələcəyimiz üçün daha vacib olan göstəricilərdə hələ də arxa sıralarda olduğumuzu görəndə irəli göstəricilər məni elə də sevindirmədi… Ona görə də irəli göstəricilərin nələr olduğuna bu keçiddən http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2012-13.pdf  Sizlər özünüz   hesabata baxaraq görə  bilərsiniz.

   Mənim isə məqsədim məni narahat edən və həqiqətən də gələcəyimiz üçün daha əhəmiyyətli olan, bizi sıralamada sonlarda tutan məsələlərə toxunmaqdır.
İlk öncə biznes fəaliyyətinə mane olan əsas problemlərə nəzər salaq:
– Bəli gözlənildiyi kimi korrupsiyanın payı ilk sıradadır və 23,4 % paya sahibdir.
– İkinci sırada maliyyə təminatı çətinliyi 14,2% (Korrupsiya və buna bağlı amillər bunu artırır desək yəqin ki səhv etmərik.)
– İnfrastrukturanın qənaətbəxş olmaması 10 %
– Vergi dərəcələri 9,8 %
– Müvafiq Təhsilli işgücünün olmaması 8,9%
– Vergi düzənləmələri 8,3 %
– Dövlət qurumlarının (burokrasi) effektsizliyi 7,4 %
– Milli işgücü içində zəif iş etikasının olması 6,8%  
və sair…
Mən yuxarıda əsas faktorları qeyd etdim. Göründüyü və bilindiyi kimi korrupsiya bəlası ilk sıradadır. Bu istiqamətdə yaxşılığa doğru atılacaq hər addım digər faktorlara da müsbət təsir göstərəcəyi qətidir. Bu öz yerində, mən qaraladığım digər 2 faktoru da ön plana çəkmək istərdim. Uyğun təhsilli işgücünün yetərsiz olması və milli işgücünün zəif iş etikasına malik olması faktorları biznes fəaliyyətində əsas problemlər olaraq dəyərləndirilmişdir. Bu hər iki faktorun qabarıq olması məhz iş həyatına qədərki ixtisasbazlı təhsilin və iş həyatı boyunca təlimlərin yetərsiz və effektsizliyindən qaynaqlandığını düşünürəm. Gərçi bu hesabatda ölkəmiz şirkətlərdə işçi heyətinin təlimləndirilməsi dərcəsində 56-cı sırada olmaqla orta mövqe tutsa da, hər şeyin kökü olan təhsil sisteminin keyfiyyəti-nə görə 144 ölkə arasında 109-cu sıradadır. Təhsilin ilk mərhələsinin keyfiyyətinə görə 113-cü sıradayıq. Bunlar gələcəyimizə birbaşa mənfi təsir edəcək indiqatorlardır.
Biznes həyatı baxımından hər zaman bəhs etdiyim professional idarəetmənin aşağı səviyyədə olması isə digər bir dəyərləndirmə kriteriyası olan İdarəetmə məktəblərinin keyfiyyəti baxımından 123-cü sıradayıq. Hesabatda Professional idarəetməyə güvən kriteriyası üzrə də təbii olaraq ən arxa sıralardayıq, 102 yerdə. Beyin köçü üzrə də elə də qənaətbəxş deyilik. Bu yuxarıda qeyd etdiyim kriteriyaların gələcəyimiz üçün daha əhəmiyyətli olduğunu düşünürəm.  Ümumi sıralamada irəliləməklə birgə məhz bu gələcək istiqamətli fəaliyyətlərdə və dərəcələrdə də irəliləyiş etmək vacibdir.
Ümumiyyətlə hesabat genişdir və hər sahəyə uyğun müxtəlif kriteriyalar və dərəcələndirmələr var.
Bu hesabata baxmağınız, məlumatlanmağınız və gücünüz çatdığı istiqamətdə əlaqədar sahənizdə müsbət istiqamətdə fəaliyyətlər aparmağınız diləyi ilə…