Parazitlər, Qəhrəmanlar, Autsayderlər və Liderlər…

İstər cəmiyyətdə istərsə də cəmiyyətin bir parçası olan biznes sferasında və şirkətlərdə insanları müxtəlif cür kateqoriyalaşdırmaq mümkündür. Bu yazımda belə bir kateqoriyalaşdırmadan bəhs etmək istəyirəm.
Bəhs etdiyim kateqoriyalaşdırma tipinə görə insanları dörd qrupa ayırmaq mümkündür. Mən xarakteristikanı əvvəlcə cəmiyyətdən nümunə verərək izah etmək fikrindəyəm. Daha sonra da bu kateqoriyaları biznes-şirkət həyatı çərçivəsində aydınlaşdırmağa çalışacağam. Bu dörd kateqoriya budur: Parazitlər, Qəhrəmanlar, Autsayderlər və Liderlər.

Əvvəlcə cəmiyyətə xas olan önəmli bir xarakteristik xüsusiyyəti nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm ki bu canlı bir varlığın və xüsusilə insanların yaşamlarını sürdürə bilmələləri üçün nəyisə almaq, əldə etməkləri və təbii ki buna qarşılıqda nələrdənsə vaz keçmək, nələrisə vermələrinin şərt olduğunu qeyd etmək istəyirəm. Ancaq təbii ki bəzi insanlarda bu iki “almaq və vermək” özəllikləri və dərəcələri fərqlidir. Məhz bu iki əsas faktorla əlaqəli şəkildə yuxarıdakı qrupları incələmək istərdim.
 
Yuxarıdakı BCG məhsullar matrisinə bənzər bir matrisdə bəhs etdiyimiz kateqoriyalar iki əsas faktor altında göstərilmişdir.  Və buradan da göründüyü kimi, qruplarda almaq və vermək dərəcəsi fərqlidir.

Ən az verən və ən çox alan Parazitlər qrupunda hansı insanlar yer alır? Əlbəttə bu qrupda ilk növbədə uşaqlar yer almaqdadır. Ümumi bir prinsiplə  təbii olaraq 18 yaşına qədər uşaqlar hər zaman və hər kəsdən, hər şeydən almaq xüsusiyyətinə maliklər… Müstəqil gənclik dövrünə qədəm qoyduqdan sonra artıq qazandıqları uğurlarla bunlar aid olduqları sferada, ailədə, cəmiyyətdə “qəhrəman” statusu olurlar. Hər hansı universiteti qazanmaq, iş həyatına qədəm qoymaq, biznesə başlamaq və s. Ancaq bu “qəhrəmanlıq”lar böyük çoxluqda bir dəfəyə məxsus olmaqda və ya davam etməməkdədir.  Bu birinci qrupda digər kütlələr isə aktiv əmək fəaliyyətində bulunmayanlar, təqaüdçülər, bu və ya digər səbəbdən sağlamlığını itirmişlər və s.-lərdir ki… mövcud faydalılıqları olmayanlardır. Yəni “daha çox alan az verənlər qrupudur”.

 İkinci qrupda yer alan Qəhrəmanların ortaq xüsusiyyətləri nələrdir? Çox vermək, az almaq və ya heç almamaq…  Və ya bir qrup qəhrəmanlar da vardır ki, bir dəfəyə məxsus qəhrəmanlıq edərlər və qarşılığı əsas etibariylə bir dəfə alırlar… Məsələn, bizim cəmiyyətə məxsus “xalq”, “əməkdar” ünvanı əldə edənlər, müxtəlif idman yarışları birinciləri və s.  Bu “qəhrəman” insanlar əgər öz kateqoriyasından sıyrılaraq davamlı uğurlar göstərsə, qarşılığında isə sayğı və sevgi qazanmaqla cəmiyyətdə müəyyən ölçüdə liderə çevrilə bilərlər. Bu kateqoriya davamlı inkişaf xəttində olan yaradıcılıqları, uğurları və cəmiyyətə nümunə olma özəllikləri, hər hansı bir sahənin nkişafına əmək sərf edən, rəhbərlik edən və cəmiyyəti müsbət xəttə yönləndirmə fəaliyyətləri olduğu təqdirdə liderə çevrilmələrindən bəhs etmək mümkündür. Əks təqdirdə dördüncü qrupda göstərilən autsayderlər qrupuna düşürlər və ya bir dəfəlik qəhrəmanlıqlarına sığınaraq, bundan əldə etdikləri maddi və mənəvi dəyərləri xərcləməklə məşğullar ki bunun da aqibəti ya yoxsulluq içində həyatla vidalaşma və ya “mənfi kraynestan” üzvünə çevrilmələridir..

Cəmiyyətin mütərəqqi, aktiv, fəal, məhsuldar qüvvəsi  az, seçilmiş və sıyrılmışlar olan Liderlər və gələcəkdə Liderə çevrilə biləcək qəhrəmanlardır. Liderlər həm çox qazanmaqla bərabər cəmiyyətə, aid olduğu sahəyə digər qruplardan daha çox və davamlı müsbət faydalar verənlərdir.  Liderlər asanlıqla autsayderə çevrilə bilərlər, hər hansı bir səhv davranış, fəaliyyət buna səbəb ola bilər. Ancaq lider olma özəlliklərinə sahib insanlar yenidən qəhrəman olmağa da can atacaqlar…

  Dördüncü qrup –autsayderlər isə “kölgələnən”lər, aktiv fəaliyyətdən qaçanlar, az səy göstərənlər və qarşılığında da aza qane olanlar qrupudur. Bu tiplərin qəhrəman və ya lider olma istəkləri və şiddəti də azdır. Və bu şəkildə davamiyyətə razı qalanlarlardır ki cəmiyyətdə bu kütlə çoxluq təşkil eidr.

Yuxarıdakı izahı cəmiyyətin bir parçası olan biznes həyatına və şirkətlərə görə təhlil etsək yenə eyni kateqoriyaları görmək mümkündür: Bir şirkətdə şirkətə dəyişiklik etmək məqsədilə gələn (Liderlər)-lərdən başqa yeni gələn işçilər və eyni zamanda faydalı iş əmsalı getdikçə düşən, yenilik gətirməyən, faydalı təkliflərdə bulunmayanlar və şirkətlə arasında soyuqluq yaranan işçilərdə “almaq” səviyyəsi yüksək, “vermək” dərəcəsi isə aşağıdır. Yalnız özünü göstərən, müsbət təkliflərlə çıxış edən təzələr və az da olsa reaktivlik göstərən digərləri qəhrəmana və yenidən qəhrəmana çevrilə bilirlər. Və əgər bu qəhrəmanlıqlar mütəmadi hal alarsa məsuliyyətlərlə bərabər səlahiyyətlər əldə edirlər ki… bu da Lider olma istiqamətində fürsətlərdir. Və təbii ki bunların aralarından müyyən kiçik faizi şirkət içində formal və/və ya informal liderə çevrilirlər. Şirkət içində məsuliyyət əldə etmək istəməyənlər, səlahiyyət də əldə etməyəcəkdir. Çünki səlahiyyət əslində verilmir ,üzərinə götürdüyü məsuliyyətə paralel olaraq əldə edilir. Autsayderlər sadəcə “məmur” tipiylə deyilənləri edənlər və verdiklərini və aldıqlarını yetərli görənlərdir. Məhz əslində cəmiyyətdə olduğu kimi şirkətlərdə də bu qrup çoxluq təşkil edir…
İnkişaf isə məhz yenilik, dəyişim gətirən qəhrəmanlardan və bu yeniliyi və dəyişimi uzunmüddətliliyini təmin edən liderlərdən asılıdır.
Gəncliyi almaq və vermək şiddətiylə dolub daşan Liderlər görmək niyyəti ilə uğurlar… 

Bu kitablar oxunmalıdır…

2014-cü ildə xoş gördük sizləri… Bütün oxucularıma 2014-cü ildə yeni-yeni uğurlar diləyirəm.
2014-cü ilin ilk yazısında faydalı olsun deyə kitablardan bəhs etmək istəyirəm. Bəhs edəcəyim kitablar 2013-cü ildə Dünya Futuroloqlarının və Amerika Marketinq Assosiasiyasının seçimləri əsasında müəyyənləşən kitablardır. Bu kitabları əldə edib oxumağımız lazımdır.
Ancaq əvvəlcə istərdim Marketinq sahəsində öncəki illərdə ön sıralarda olan kitabları yəni AMA Book Prize for the Best Book in Marketing-də prize alanları və finalistləri nəzərinizə çatdırım.

Berry-AMA Book Prize for the Best Book in Marketing

2012 Winner
How Cool Brands Stay Hot: Branding to Generation Y by Joeri Van den Bergh and Mattias Behrer
2012 Finalists
Brand Relevance: Making Competitors Irrelevant by David A. Aaker
Service Innovation: How to go from Customer Needs to Breakthrough Services by Lance A. Bettencourt
Fascinate: Your 7 Triggers to Persuasion and Captivation by Sally Hogshead
Enchantment: The Art of changing Hearts, Minds, and Actions by Guy Kawasaki
2011 Winners
Strategy from the Outside In: Profiting from Customer Value by George S. Day and Christine Moorman
Data-Driven Marketing: The 15 Metrics Everyone in Marketing Should Know by Mark Jeffery
2011 Finalists
Persuasive Advertising: Evidence-based Principles by J. Scott Armstrong
The Right Sensory Mix: Targeting Consumer Product Development Scientifically by Diana Derval

2013-cü ilin müştərək qalibləri isə aşağıdakı 2 kitab olmuşdur: 

1. Ed Keller and Brad Fay The Face-to-Face Book: Why Real Relationships Rule in a Digital Marketplace 

2. Daniel Pink:  To Sell is Human: The Surprising Truth About Moving Others.


Birinci kitab Digital Bazarda real effektiv əlaqələrin qurulmasından bəhs etməkdədir. İkinci kitab isə Satış sahəsinə aiddir və Satışın insani yönünü incələməkdədir. 

Marketinqlə futurologiyanın bir-biri ilə sıx əlaqəsini dəfələrlə bu və ya digər şəkildə ifadə etmişəm.
Buna görə də dünya futuristlərinin də 2013-cü il üçün seçdikləri kitabları nəzərinizə çatdırmağı məsləhətli və faydalı olacağını düşünürəm. Burada siyahı biraz daha uzundur.

Beləliklə dünya futuristlərinin 2013-cü ildə önə çıxan, futurologiya – gələcək trendlərlər haqqında məsləhət gördükləri  kitablar bunlardır:

1. Big Data: A Revolution That Will Transform How We Live, Work and Think by Viktor Mayer-Schonberger and Kenneth Cukier (Big Data mövzusu yenə ön plandadır)
2. The Nature of the Future: Dispatches From the Socialstructed World by Marina Gorbis
3. Antifragile: Things That Gain From Disorder by Nassim Taleb  (Maraqlı bestseller olan “Black Swan” yazarından)
4. Thinking: The New Science of Decision-Making, Problem-Solving and Prediction, edited by John Brockman (Forecasting mövzularını əhatə edən kitab)
5. New Rules for the New Economy: 10 Radical Strategies for a Connected World by Kevin Kelly (Bu kitab 1999-cu ildə yazılsa da irəli sürdükləri tezləri hələ keçərlidir. Bu barədə “Yeni iqtisadiyyat və tələb-təklif əyriləri” bloq yazımıza baxa bilərsiniz.)
6. The Signal and the Noise: Why So Many Predictions Fail—But Some Don’t by Nate Silver
7. The New Digital Age: Reshaping the Future of People, Nations and Business by Eric Schmidt and Jared Cohen
8. Present Shock: When Everything Happens How by Douglas Rushkoff
9. Infinite Progress: How the Internet and Technology Will End Ignorance, Disease, Poverty, Hunger and War by Byron Reese
10. What’s Mine Is Yours: The Rise of Collaborative Consumption by Rachel Botsman

Fikir sahibi olmaq üçün öncə bilgi sahibi olmalıyıq və buna görə də sürəkli oxumağa davam edək…

Faydalı olacağı ümidiylə…

İntellekt matrisi və Vicdanın səsi…

Yenə uzun (mənə görə) fasilədən sonra Sizlərlə bir arada olmaq istədim. Son zamanlar bloqumuzda yazılar seyrəkləşmişdir. Ancaq onu deyim ki, bu vaxt ərzində müsbət istiqamətdə çox dəyişikliklər olub. Dəyişim, yenilik isə bildiyiniz kimi çox vacibdir. Son zamanlar dünya aləmdə də bir sıra dəyişikliklər baş verməkdədir. Və bunların çoxunda bir faktor, bir dəyərin yoxluğu görsənir ki bu da “VİCDAN”dır. Elə bu yazıda bu dəyərin günümüzdə əhəmiyyəti barədə biraz başqa istiqamətdən yol alaraq Sizlərlə paylaşmaq istədim.

Çoxdan alsam da son vaxtlar təkrar incələdiyim kitablardan biri Stephen Covey-in “The 8th Habit From Effectiveness to Greatness” kitabıdır. Elə bil yerinə düşdü ki, dünyanın bu gərdişində  dünya siyasətçiləri, filosofları, lider və idaretməçilərinin müxtəlif fikirlərini oxuduqca günümüzün problemi olan və kitabın bir bölümündə üzərində çox durulan “Mənəvi İntellekt” anlayışı və bunun bir növ “output”u, səsi olan Vicdandan bəhs edilir… 

 
Bloqumuzu təqib edənlər yəqin ki xatırlayar vaxtilə “Fərdi və ictimai inkişafda IQ kifayət etməz…EQ, MQ, BQ və digər “Q”-lər də lazımdır!”  başlıqlı yazımız vardı ki burada intellekt növlərindən bəhs etmişdim. Bunların hər birinin nələr olduğu haqqında həmin yazıdan oxuya bilərsiniz. Mən sadəcə Moral (Spiritual) Intelligence- Mənəvi zəka(idrak haqqında olan hissəni burda təkrar etmək istəyirəm.
 
MQ-Moral Intelligence-Mənəvi zəka(idrak)… Emosional zəkadan sonra ortaya çıxan anlayışdır. Mənəvi zəkada əsas faktorlar bütünlük (fikirdə və əməldə), məsuliyyətlilik, simpatiya və bağışlama xüsusiyyətləridir. Öhdəliklər götürmək və bunu məsuliyyətlə həyata keçirmək, xoşgörülü olmaq və səhvləri bağışlamaq, pozitiv və inkişaf meyilli düşüncə fəaliyyətlərə üstünlük vermək mənəvi zəkanı gücləndirir. Eyni zamanda başqalarının simpatiyasını və rəğbətini qazanmaq, digər insanların əksik yönlərinə toleranslı olmaq və onları olduğu kimi qəbul etmək də MQ-nü qüvvətləndirir. 
 
Bu yazıda maraqlı bir matrisi Sizlərlə paylaşmaq istədim.
 
   İNSAN
4 EHTİYAC
4 ZƏKA NÖVÜ/ Qabiliyyətlər
4 KEYFİYYƏT
NƏTİCƏSİ-SƏSİ
BƏDƏN
Yaşamaq
Fiziki zəka
(PQ)
Disiplin
Ehtiyacın qarşılanması
İNTELLEKT
Təhsil almaq
İntellektual zəka
(IQ)
Vizyon
Talant
Disiplinli fokuslaşma
ÜRƏK
Sevmək
Emosional zəka
(EQ)
Təşəbbüs
Entuziazm
Entuziazm
(Gördüyü işi sevgiylə görmək)
MƏNƏVİYYAT
İz/irs qoymaq
Mənəvi zəka
(SQ vəya MQ)
VİCDAN
VİCDAN
(Doğru olanı etmək)
Gördüyümüz kimi matrisdə insanoğlunu idarə edən və ya onun idarə etdiyi 4 faktor: bədən, intellekt, ürək, mənəviyyat və bu faktorlara xas ehtiyaclar, zəka /qabiliyyət növləri yer alıb. Hər bir faktorun qarşılıqlı keyfiyyət təcəssümü və nəticələri də matrisdə göstərilmişdir. Emosional zəka -Entuziazmı artırır bu da işi  ürəklə, sevgiylə görməklə nəticələnir. Təhsil yoluyla, öyrənməylə əldə edilən İntellektual zəka Vizyonu artırır və hər hansı bir sahəyə məxsus talantlar yaradır.
İnsanda mənəviyyat irs buraxmaq, iz qoymaq ehtiyacını qarşılamalıdır ki yuxarıda bəhs edilən mənəvi zəkaya aid davranış və münasibət, hadisələrə bu yöndən yaxınlaşmağı məcbur edir. Bunu isə ancaq VİCDAN-la etmək lazımdır… Vicdanın səsi isə doğru olanı etməkdir! Bu həyatın hər sahəsində və işdə də keçərlidir! Dünyada müxtəlif zamanlarda səs salan insanlar, liderlər də bu qruplaşma ilə dəyərləndirilə bilər. Kimisi Gandi, Martin Luther King kimi Vicdanın səsini dinlər, doğru olanı edər (millət, xalq, ölkə, dünya üçün) iz qoyar… belə xatırlanır… Kimisi də sadəcə disiplini, vizyonu ilə xatırlanmaqdadır və xatırlanacaqdır… Əsl lider iz qoyan liderdir.
Həyatda və işlərinizdə uğurlar diləyi ilə…

Şəxsi brendinq: real yoxsa virtual brendinq?

Yeni texnologiyaların yaratdığı fürsətlər çoxşaxəlidir. Bu yazımda istədim bu fürsətlərdən birinin üzərində dayanım. Yeni texnologiyaların inkişafı və həyatımıza daxil olması  hər bir sahədə həm  yeni fürsətlər və təbii ki bunun da yanında həm də təhditlər meydana çıxarmışdır. Elə buna görə də yeni texnologiyaların inkişafı nəticəsində bilavasitə və dolayı olaraq yaranan anlayışlara qarşı da ziddiyətli baxışlar mövcuddur.
 Yeni texnologiyaların inkişafı ilə meydana çıxan və həyatımıza daxil olan, bu və ya digər şəkildə həyatımıza təsir edən bu “fürsət” və ya “təhditlər “dən başlıcası sosial medya vasitələri olan sosial şəbəkələrdir. Artıq həyatın bütün sahələrində: siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni, bədii yaradıcılıq, elm və təhsil və s. sahələrdə sosial şəbəkələrin rolu, təsiri və gücü danılmazdır. Bəli bu güc müəyyən qisim insanlar üçün fürsət, digər qisim üçün isə təhdit olaraq görülür. Və ya eyni təbəqə üçün bəzən təhdit, bəzən isə fürsət olaraq dəyərləndirilir və bu istiqamətdə də istifadə edilir.
Çox uzun olmasın deyə buradan mətləbə keçmək istəyirəm…

Mənim bu yazıda bəhs edəcəyim mövzu Şəxsi brendinqdə reallıq və virtuallıq mövzusudur. Əvvəlcə onu deyim ki, şəxsi brendinqi sadəcə iş dünyası ilə çərçivələməyin doğru olmadığını düşünürəm. Hər bir sahədə insanlar öz şəxsi brendinqi üzərində işləyə bilər, gücləndirə bilərlər. Yuxarıda bəhs etdiyim kimi, sosial medyadan əvvəlki dövrdə müxtəlif sahələrdə tanınmış insanlar təbii ki olmuşdur və bir növ bu insanlar müxtəlif sahələrdə “brend” xüsusiyyətinə malik olmuşlar. Ancaq indiki zəmanədə brendinqdə danılmaz rola malik olan sosial medya və sosial şəbəkələrdir. Təbii burda bir nüansa da toxunacağam. Sadəcə sosial medya və sosial şəbəkələrdə brendinq fəaliyyəti isə “virtual brendinq” fəaliyyəti buna sahib olanlar isə “virtual brend” olaraq qalacaqdır. Məhz bu virtual brendlər biraz əvvəl bəhs etdiyim kimi həm ümumi olaraq toplum üçün, həm də real fəaliyyətləri ilə brend olmuşlar üçün bir təhditdir.
Sosial şəbəkələrə tənqidi baxış mövqeyinin bir şaxəsi budur və məncə də normal və həqiqətdir. Bunun qarşısını almaq üçün isə yeganə yol ikincilərin, real fəaliyyət sahiblərinin bu fürsəti dəyərləndirərək meydanda yer almalarıdır! Əgər indiki zəmanədə yeni texnologiyaların yaratdığı bu fürsətlər dəyərləndirilməzsə fürsət olmaqdan çıxıb təhdidə çevriləcəkdir. Elm adamı öz yeniliyini artıq ənənəvi yollardan başqa yeni fürsətlərdən istifadə edərək də yaymalı, eyni şəkildə yazıçı, şair və biznes məsləhətçi də həmçinin…
 Eyni zamanda virtual aləmdə şəxsi brendinqə sahib olmaq istəyənlər  üçün də real göstəricilər olmalıdır: Bu bir şair üçün şeir kitabı, yazıçı üçün nəşr olunmuş roman, bloqqer üçün yenə nəşr olunmuş kitab, biznes məsləhətçi üçün sadəcə yazmaqla deyil, iş həyatında təlim, seminar, konfrans və konsultasiyalarla tədbiq olunan real fəaliyyətlər olmalıdır.
Qısaca sosial medyada və sosial şəbəkələrdə həqiqi fəaliyyətlərə imza atımış reallıqlar daha çox rəqbət qazanacaq (qazanmalıdır) və digər tərəfdən sosial medya və sosial şəbəkələrin gücündən istifadə edən real fəaliyyətlər daha çox uğur əldə edəcəkdir…
Bu yazı növbəti yazıma bir giriş xarakterində oldu… Növbəti yazıda Şəxsi brendinqdə sosial medya vasitələri haqqında bəhs edəcəyəm…
Uğurlar diləyi ilə…

İl yarı oldu… dəyişdirdiklərimiz necə?

Əziz oxucularım yəqin xatırlayar ki 2013-cü il girərkən Yeni ildə nələri dəyişməliyik?” adlı yazı yazmışdım və o yazıda bəzi dəyişikliklər etməyi məsləhət etmişdim. Artıq il yarı oldu… Dəyişdirdiklərimiz necə bəs? Oldumu nə qədər oldu? Nəticələri nə oldu? Doğrusu mənim keçən yarım ildə dəyişdirdiklərim çox oldu və bütün dəyişikliklərdən yalnız və yalnız fayda gördüm. Xüsusilə bu keçən yarım ildə çox sayda məsləkdaşla tanış olub network-ümü artırdım və gücləndirdim.

Keçən yarım ildə müxtəlif xoş yeniliklərə nail oldum: Azərbaycanın ilk marketinq forumunda spiker kimi çıxışım, müxtəlif şirkət və təşkilatlardan aldığım təlim  və seminar tələbləri, dərs dediyim ali məktəbdə istədiyim fənnin tədris ediləcəyi xəbəri, bir biznes ekspert kimi bu sahədə radio yayınında çıxışım və ən əsasları isə dərs dediyim tələbələrdən bir neçəsinin məhz istiqamətləndirməm nəticəsində marketinq sahəsini seçmələri və artıq müxtəlif şirkətlərdə fəaliyyətə başlamaları, habelə çox sayda gənclərimizin onları istiqamətləndirmək üçün mənə müraciətləri…
Bəli bütün bunlar mənim bu keçən yarım ildə uğurlarımdır və buna çox sevinirəm… Və bu sevincimdə və uğurlarımda payları olan hər kəsə təşəkkür edir və minnətdarlığımı bildirirəm. Belə uğur və sevinclərin gənclərimizin də qazanmasını istəyirəm…
Bir daha həmin yazıdan nələri dəyişdirməliyiz qismini nəzərinizə çatdırıram və ümid edirəm ki il sonuna müsbət istiqamətdə daha çox şey dəyişdirəcəyik…


-Mənfi emosiyalarla yaşamağı və mənfi emosiyalar yaymağı….
– Hərəkətsiz və ətalət içində olmağı…
-Qarşılaşılan problemləri başqalarının ayağına yazmağı…
-Əldə olunan uğurda öz səyini kiçildərək uğuru başqasının ayağına yazmağı…
– Hər şeyə “qismətdir” deyib hərəkət etməməyi…
– Öz istəyinlə deyil, kimlərinsə acığına nəsə etməyi, yaşamağı…
– Uğursuzluğu çalışmamağa deyil, şanssızlığa, bəxtsizliyə bağlamağı…
– Uğurları çalışmağa, əzmə deyil, şansa, bəxtə və qismətə bağlamağı…
– Ətraf dəyişərkən özümüzdə dəyişməməyi…
– İş həyatında uğuru sadəcə təcrübələrə bağlayıb, təhsilin gücünü kiçiltməyi…
– Alınan təhsilin iş həyatı üçün yetərli olduğunu düşünüb davamlı öyrənməməyi…
– Araşdırmadan, analiz etmədən “copy-past”çılığı…
– Hər hansı bir mövzuda kitabları yetərsiz qəbul edib yetersizliyi aradan qaldırmaq üçün bu mövzuda dah çox kitab oxumaqdansa, əksinə oxumağı buraxmağı…
– Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmağı…
– İstəksiz və hərəkətsiz davranıb, mənfi nəticələri özündə deyil, kənarda axtarmağı..

VƏ  ən nəhayət ATATÜRK-dən:
“Çalışmadan rahat yaşamanın yollarını alışkanlık haline getirmiş milletler, evvela haysiyyetlerini, sonra hürriyetlerini, en sonunda da istikballerini kaybetmeye mahkumdurlar.”

Bir dənə də Ann Landersdən:
“Tanrı bizə iki yuvarlaq orqan verdi, biri oturmaq, digəri düşünmək üçün. Uğurlarımız bunlardan hansını daha çox istifadə etməyimizə bağlı!”

İli gözəl nəticələrlə başa vurmaq diləyi ilə…

 

Hadisələrə "ceteris paribus"la baxaq…

Müəyyən bir hadisə, müşahidə obyekti və sair haqqında fikir söylədiyimiz vaxt yaxşı olardı ki, heç olmasa “ceteris paribus” prinsipiylə hərəkət edək. İqtisadi bir termin olan və latınca mənası “digər faktorların sabit qalması, dəyişməməsi şərti ilə” deməkdir. İqtisadi termin olsa da burda formul yazaraq bunu açıqlamaq istəmirəm. Təməl iqtisadi bilikləri olanlar bundan xəbərdardır.
Mən ceteris paribus prinsipi ilə  məhz ictimai həyatda  bir hadisəni müşahidə edərkən, onun haqqında fikir söylərkən heç olmasa bunu nəzərə almağı məsləhət görərdim. Bir hadisəyə, baş verən bir dəyişikliyə müxtəlif faktorlar səbəb ola bilər.

 Ceteris paribus prinsipində bu faktorların biri daha çox ələ alınsa da digər faktorları nəzərdən qaçırmır, tamamilə atmırlar. Digər faktorların sabit qalmasıyla və ya dəyişməməsiylə bu olanın baş verdiyi müdafiə olunur.
Təbii ki bütün digər faktorları hesaba qatmaq daha anlamlı olsa da düşüncə və şərtlərə görə bu dəyişdiyi üçün hər hansı bir faktora nəzərən incələnməsi də doğru yoldur.
 Bəs digər yol, yanaşma tərzi nədir???

Digər bir yol və ya yanaşma tərzi hadisələri müşahidə edərkən, onlar haqqında fikir söylərkən tək bir faktora bağlamaq digər faktorları gözardı etməkdir ki buna da “isolation” deyirlər. İstər iqtisadi, istər sosial hadisələrdə “isolation”-la hərəkət edib, müşahidə aparıb doğru qərarvermə fikrimcə düzgün deyildir…

Elmdə hər şey sorğulandığı kimi, ictimai hadisələrdə də sorğulanmalı, təktərəflı yanaşma və mühakimədən qaçılmalıdır… Hadisələrə səbəb olan tək bir şey olsa da onun da nələrdənsə təsirləndiyi mütləq mövcuddur. Hadisələrə, elmi və ya qeyri-elmi, siyasi və ya ictimai olsun bu daha geniş baxış bucağıyla baxmaq bizim doğru qərar verməmizə kömək edəcəkdir…
Uğurlar diləyi ilə…

Milli Marketinq Forumu…

Hər bir sahənin irəliləyişi, inkişafı həmin sahə ilə əlaqədar qurum və şəxslərin: ixtisas sahiblərinin, sahə akademisyenlərinin, praktik iş təcrübəsi olanların,  sahənin PROBLEMLƏRİ-ni görüb həlli istiqamətində   nəzəri və PRAKTİK bilgilərini dilə gətirərək, qarşılıqlı müzakirə və PAYLAŞMA-dan çox asılıdır. Dilə gətirilməyən problem, PROBLEM olaraq qalır, dilə gətirilirsə PRAKTİK həlli yolları düşünülür və bu həll yolları ilə əlaqədar  bilgi və informasiyaları PAYLAŞMAQ isə həmin bilgi və informasiyaların  istifadə  arenasını genişləndirir… Bu isə əlaqədar sahədə yer alan bütün iştirakçıların inkişafına xidmət edir.

Marketinqə könül verənlərin təşkilatçılığı, dəstəyi, əzmi və çalışqanlığı nəticəsində çox yaxında keçiriləcək İlk MİLLİ MARKETİNQ FORUMU fikrimcə məhz buna xidmət edir…
Əslində yuxarıda qeyd etdiklərim hər hansı sahə ilə əlaqədar assosiasiyaların, birliklərin, qurum və quruluşların fəaliyyəti çərçivəsini əhatə edir və etməlidir. Ancaq bu tədbirdə sadaladıqlarımdan çox məhz bu işə könül verənlərin fəaliyyəti ön plandadır… Ona görə də bu fəaliyyəti və əzmkarlığı alqışlayır, əməyi keçənlərə təşəkkürlərimi bildirirəm.
Forumun mövzuları müxtəlifdir. İnanıram ki forumun bütün iştirakçıları (spiker və dinləyicilər) olaraq “3 P-PROBLEM, PRAKTİKA VƏ PAYLAŞMAQ”-dan öz gələcək inkişaf xəttimiz üçün nə isə götürəcəyik…
Bütün marketinq peşəkar və həvəskarlarını ilk Milli Marketinq Forumunda görmək ümidiylə hamıya UĞURLAR…!!!

İdarəetmədə sistem anlayışı…1

“Sistematik düşüncə tərzi”  başlıqlı yazıda sistem anlayışının hər sahədə mövcudluğundan qısaca bəhs etmiş və  müxtəlif sahələrdə sistem anlayışının tədbiqindən yazacağımı bildirmişdim.  Bu yazıda idarəetmədə sistem anlayışından qısaca bəhs etmək istərdim.

Əvvəlcə  idarəetmə ilə əlaqədar aldığım bakalavr və magistr təhsilim zamanı və idarəetmənin müxtəlif qollarına aid proqramlarda ən çox qarşılaşdığım ümumi idarəetmə sistemi mexanizmi haqqında qısaca giriş verməyi uyğun görürəm.
 Yəqin ki idarəetmə ədabiyyatı ilə tanış olanlarımız aşağıdakı sistemi xatırlayacaqlar. Bu təməl sistem mexanizmi vurğuladığım kimi idarəetmənin bütün sahələrində: planlama, orqanizasiya, insan resursları, istehsal idarəetməsi, maliyyə kimi əksər sahələrdə tədbiq xüsusiyyətinə malikdir. Bundan sonra müxtəlif sahələrdə sadə və mürəkkəb sistemlər irəli sürülmüşdür, ancaq bu təməl sistem hələ idarəetmə ədəbiyyatında öz mövqeyini qorumaqdadır.
Bu sistem mexanizmində göründüyü kimi hər bir sistem əhatə olunduğu ətraf mühit amilləri ilə birgə GİRİŞ-Sistem mexanizminə daxil olan faktorlar, PROSES-daxili əməliyyatlar və bunun nəticəsində-ÇIXIŞ-nəticələr və təbii ki feedback yəni nəticələrin nə qədər effektli olduğunu ölçmək üçün və ya nəticələrin təkrar girişdə istifadə edilərək lazımi dəyişiklik tələb olunursa bunu həyata keçirən özünükontrol mexanizmindən ibarətdir. İdarəetmənin hər bir sahəsində bizim prosesə daxil etdiklərimiz əsasən, insan (fiziki və əqli iş gücü), texnologiya, sərmaye, informasiya və s  kimi faktorlardır. Prosesdə həmin faktorların iştirakıyla həyata keçirilən əməliyyatlar yer alır.  Output-Çıxdıda isə bu əməliyyatlar nəticəsində əldə etmək istədiyimiz məhsul, xidmət, bilgi  və s. kimi nəticələrdir.  Təbii ki bir də sistemin bütününə təsir edən xarici mühit faktor və şərtləridir.
Açıq və qapalı sistemlər:
Sistem anlayışında daha bir çox önəmli məsələ isə ələ alınan sistemin qapalı və ya açıq sistem olmasıdır. Açıq sistem, sistemin özü və onu əmələ gətirən faktorların xarici mühitlə qarşılıqlı münasibətlərdə (əsasən informasiya alış-verişi) olması deməkdir. Təbii ki bunun nəticəsində sistem və sistemi əmələ gətirən hər bir mərhələ daim təsirdə ola biləcək və dəyişikliklərə məruz qalacaqdır. Qapalı sistemdə isə bu qarşılıqlı münasibətin və ya informasiya alış verişinin olmaması və ya buna səd çıkilməsi əsasdır. Şirkətlərdəki əməliyyatlardan  əyani  misal çəksək, AR-GE(Tədqiqat və təkmilləşdirmə) bölümü, müəyyən ölçüdə satınalma və finans bölümlərində informasiya çıxışının önlənməsi üçün qapalı bir sistem mexanizmi mənimsənir.
Sistemin elementləri:
Hər bir sistem özlüyündə altsistemlərdən (subsystem) ibarətdir. Bir şirkət və ya idarəetməsi bir sistemdir. Müxtəlif şirkət bölümləri( departmanlar) isə alt sistemlərdir. Eyni zamanda bu alt sistemlərin bəziləri daxili bəziləri isə xarici alt sistemlərdir. Aşağıdakı şəkildə gördüyümüz kimi Müştərilər bir alt sistem ancaq xarici alt sistemdir. Şirkətin müxtəlif bölümləri isə daxili alt sistemdir. Baxmayaraq ki məsələn müştərilərlə daha çox Marketinq və satış bölümləri əlaqədar olsalar da , xarici alt sistem kimi müştərilər sistemin bütününə təsir etməkdədir. Daxili alt sistemlər isə bir-birləri ilə qarşılıqlı əlaqələrdə olduğu məlumdur. Daxili altsistemlərin effektivliyi həm altsistemin öz effektiv işləməsi, həm də bir birləriylə sinerji içində fəaliyyət göstərməsiylə artar.
Yazının çox uzun və yorucu olmaması üçün burada indilik yekunlaşdırıram. Ancaq növbəti yazıda idarəetmədə sistem anlayışı ilə əlaqədar McKinsey&Company-nin 7S modeli haqqında məlumat verəcəyəm.
Uğurlar diləyi ilə…
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:

Sosial medya və online etiket qaydaları…

Günümüzdə sosial medya vasitələri ilə şəxsi və biznes əlaqələrinin qurulması geniş vüsət aldığına görə, hər bir sahədə olduğu kimi burada da effektli nəticələr əldə etmək üçün online etiket və sosial medya tələb və qaydalarını bilmək və uyğun hərəkət etmək vacibdir.
 Hər hansı bir görüş və ya kütləvi tədbirlərdə təbii ki əlaqə qurmaq və davam etdirmək üçün vizitkartlar dəyişdirilir. Artıq vizitkartların çoxunda ənənəvi əlaqə yollarından (telefon, fax, e-mail) əlavə kart sahibinin Facebook, Linkedin, Twitter, şəxsi səhifə və ya bloq, Rusya, Qazaxstan, Ukrayna kimi ölkələrdə VKontakte ünvanları da göstərilir.

Ancaq təbii ki  müxtəlif şəxslərin qeyd olunan ənənəvi və sosial medya  vasitələrindən istifadəsi eyni səviyyədə deyildir. Kimi daha çox Linkedin istifadə edir, kimi Facebook və ya Twitter. Ya da e-mail və ya telefona digər vasitələrdən daha öncəlik tanıyırlar. Belə olduğu təqdirdə hansı bir vasitə ilə əlaqə saxlayacağımızı düşünəcəyik:
-Facebookda dostluq dəvəti
-Twitterdə izləmək
-Linkedindən təklif
-E-mail vasitəsilə əlaqə yaratmaq
-Zəng etmək və s.?
Sosial medya vasitələri nə qədər geniş yayılsa da qeyd etdiyim kimi hər bir şəxsin bundan istifadə dərəcəsi fərqlidir. Sosial medya və online etiket qaydaları da məhz elə ilk növbədə hansı əlaqə vəsaitindən istifadə ediləcəyindən başlayır və əlaqələrin necə davam etdirilməsi qaydaların əhatə edir.
Buna görə də bu qaydalara əməl etmək məsləhətdir:
-Vizitkart dəyişdirildiyi zaman və ya kimdənsə vizitkart alınan zaman onunla hansı vasitə ilə əlaqə saxlaya biləcəyinizi soruşmaqdan çəkinməyin;
Həm “On” həm də “Off-line” olaraq sosiallığı inkişaf etdirin:
Hansı sahədə olursa olsun hər bir şəxsin on-line fəaliyyəti ilə off-line fəaliyyətləri bir birinə əks olmamalı, bir birini tamamlamalı və ya üst-üstə düşməlidir. Bu həmin şəxsə güvən yaradır. On-line fəaliyyət və ya on-line fikir və ifadələrlə off-line hərəkət, fikir və ifadələr bir birinə zidd olarsa və ya fəaliyyət sadəcə on-line olaraq aparılarsa bu həmin şəxsə etibar qazandırmayacaqdır. Ona görə də hər hansı sosial şəbəkə vasitəsində kontakt sayısı ilə bərabər bu kontaktlarla on-line və off-line əlaqə davamlılığı da çox əhəmiyyətlidir.
Məsələn, Linkedin-də ixtisaslara yönəlik qruplara üzvsünuzsə sadəcə oxumaqla, kənardan izləməklə kifayətlənməməli, hansısa göndərilən yazı və ya məsaj haqqında fikir bildirmək, fikrinizə və ya məsajınıza olan rəyləri cavablandırmaq kimi on-line etiket qaydalarından istifadə etmək əlbəttə sağlam əlaqələr üçün daha effektlidir.
Faydalı əlaqələr qurmağa çalışın:
Sosial şəbəkələrin əsas qaydası budur: “Nə isə verin və nə isə alın” və ya “paylaşın və qəbul edin”.
Əgər sosial şəbəkədə aktivliyinizi artırmaq və qarşılıqlı rəğbət və qəbul olunmaq istəyirsinizsə edilən paylaşımlara münasibət bildirmək, bəyənmək və paylaşmaq çox vacibdir. Təbii ki kiminsə tweetini, statusunu, yazısını bəyənmək və ya paylaşmaqla siz onun fikirlərini və bilgisini qəbul etdiyinizi göstərirsiniz. Şəbəkə effekti sizə geri dönüşümü təmin edəcəkdir.
Hər hansı sahədə (təbii ki öz sahənizdə) ekspert olmağa çalışın:
Sosial medya qaydalarından biri “un-market”-dir. Sosial şəbəkələrdə nəyisə satmağa çalışmayın. Sosial şəbəkədəki məhsulunuz sizin bilginiz olmalıdır. Ancaq bu bilgi ekspert bilgisi səviyyəsinə çatmalıdır. Yəni nəyisə bir başa satmağa çalışmamaq, satacağınız məhsul ilə əlaqədar bilgilər vermək, fikir və müzakirələr aparmaq daha uyğundur.
Hər kəsə  hər iki “on-line” və “off-line” istiqamətdə uğurlu əlaqələr diləyirəm…

Təcrübə önəmlidir, ancaq…

“Bir defa ben tecrübeye inanmam. Neden? Son 10 yılda olan deyişiklikler, son 2 bin yılda olan deyişikliklərdən daha fazla. Şayet 30 yıllık bir mühendis “Benim tecrübelerim var” derse ve eskide kalmışsa o aradaki tecrübe bir işe yaramaz. Amerikada öyle bir konuşma yaptım, sonunda bin kişi ayağa kalktı ve beni alkışladı. Ancak öncesinde eşim beni uyardı, “yapma, rezil olacaksın” dedi ve toplantıya gelmedi. Ama izleyenler ayakta alkışlayınca baktım ki eşim de dışarıda tebrikleri kabul ediyor.” –
 İşadamı Şarık Tara. (“Capital” dərgisi-Fevral, 2013 sayından)

Təcrübənin, praktikanın iş həyatında önəmli olduğu haqqında təbii olaraq hər zaman fikirlər irəli sürülür. Bu fikirlər əlbəttə müəyyən bir işi yerinə yetirmək üçün, o işlə əlaqədar daha öncələri rastlanan problem və həll yollarından qazanılan təcrübənin və istifadəsinin önəmliliyini ifadə edir.
 Ancaq xüsusilə elm və texnologiyanın sürətlə inkişafı və yenilənməsi həyatın hər sahəsində olduğu kimi biznes mühitində də sürətli yenilənmələri tələb edir. Və artıq statik təcrübə öz gücünü və önəmini itirməkdədir. Statik təcrübə öz yerini daim yenilənən təcrübəyə, bilgiyə buraxmaqdadır. Bu artıq dövrün tələbidir.  Yuxarıda Türk işadamı Şarık Tara da məhz bunu ifadə edir. Artıq daim yenilənən bilgi-təcrübə statik təcrübədən daha güclüdür.

İş həyatında hər bir sahədə yenilənmə, inkişaf təbiidir. Bu inkişafın önündə getmək, yeniliyə ayaq uydurmaq çox vacibdir. İstehlakçıların əvvəlki illərə nəzərən daha bilgili və tələbkar olması, bilgi-yeniliyi əldə etmənin asanlaşması, əldə-etmə müddətinin azalması  rəqabəti daha da şiddətləndirməkdədir. Bu şiddətli rəqabət mühitində yeniliyi təqib etmək, əgər potensial imkan verirsə yeniliyi yaratmaq daha vacibdir.
Bilgi və yeniliyi təqib etmək üçün hər bir sahəyə aid lokal (əgər varsa) və qlobal yayınları təqib etmək, bu sahəyə aid quruluşlara, təşkilatlara üzv olaraq onların yayınladıqları hesabatları incələmək, sahə ilə əlaqədar keçirilən konfrans və panellərdə iştirak etmək, sahə trendinin hansı istiqamətə getdiyi haqqında informasiyaları toplamaq, analiz edib faydalanmaq lazımdır. Ancaq daimi olaraq bu sadalananları həyata keçirmək, təqib etmək yenilənən bilgi qazandıracaqdır. Yenilənən bilgi ilə köhnə statik təcrübələriniz də yenilənmiş olacaqdır. Bütün bunları pərakəndə şəkildə təqib etmək əlbəttə çətindir. Bilgi və yenilikləri qlobal səviyyədən lokal səviyyəyə çatdırmaq üçün əvvəlki yazılarda da qeyd etdiyim müxtəlif məsləki qrupların, dərnəklərin yaranması çox vacibdir. Hər bir sahədə istər fərdi, istərsə də qrup ekspertlərinin olması çox vacibdir. Məhz bu cür qrup və dərnəklər qeyd edilən ekspertlərin formalaşmasına, əgər varsa və fəaliyyətləri qapalı isə üzə çıxmasına, tanınmasına kömək edəcəkdir və nəticədə bundan hamı faydalana biləcəkdir. Ekspertlər isə müxtəlif istiqamətlərdəki boşluq və statikliyi görüb bu istiqamətlərdə ciddi dəyişiklik və inkişafa nail olmaq üçün  öz performanslarnı bu istiqamətlərə yönəldəcəklər. Bu isə onların daha da ixtisaslaşmasına  səbəb olacaqdır.