E-vətəndaşlıq…bəs harda?

İndicə oxuduğum məlumata görə Estoniya artıq “E-stonia” olmaq yolunda bir ilkə daha imza atmışdır… Vaxtilə “Yeni zamanın hökumətləri…” haqqında bir yazımda Estoniada səhiyyədə e-hökumətin real tədbiqi barədə qısaca bəhs etmişdim.
 İndi isə buyurun daha bir ilk… Estoniyada   elektron vətəndaşlıq (e-vətəndaşlıq) haqqında qanun qəbul edilmişdir…

Bəli Estoniya ilə bağlılıq yaratmaq istəyən, iş qurmaq istəyən hər bir kəs e-vətəndaşlıq kartını əldə edə bilər… Və bu yolla istənilən işini “e-hökumət” asanlığı ilə həll edə bilər, biznes aça bilər və s. Sadəcə 1 dəfə barmaq izi alınmasıyla bu vətəndaşlıq həll olur və daha sonra istənilən yerdə bundan rahat istifadə edilə bilər… Bu xidməti xarici ölkə səfirliklərində də reallaşdıracaqlarını söyləyirlər… Artıq Estoniyanın bu uğurunu Finlandiya da öyrənərək Estoniyanın “e-hökumət” konseptini qəbul etmişdir… Estoniya isə Avropanın  bu e-vətəndaşlıq qanunu çıxarmasını arzulayır…

-Estoniya ilk dövlət olaraq 2005-ci ildə elektron səsvermə haqqında qanun qəbul edib, tədbiq edir.
-Estoniya səhiyyə sisteminin elektronlaşmasını həyata keçirən ilk dövlətlərdən biridir.
-Estoniyada vergi bəyannəmələrinin  95 faizi internet vasitəsiylə həyata keçirilmişdir.
-Estonyada 85% əhali online-bankçılıqdan istifadə edir…
-Hər il büdcədən 1% informasiya cəmiyyətinin yaradılması və inkişafı üçün ayrılır
-Elektron ID kart istifadə olunur.
– Doing Business göstəricilərindən biri olan şirkət qurma müddəti 20 dəqiqədə reallaşır…
Bunlar əsas nə üçün önəmlidir? Şəffaflıq üçün…
Yaxşıdan yaxşı öyrənə bilmərik???

"Bazar gücü və tənzimlənmələri analizi…"

Bu il iqtisadi sahədə Nobel qazanan “Bazar gücü və tənzimlənmələri analizi” ilə fransız iqtisadçı Jean Tirole oldu. Jean Tirole1980-lərdən sənayə idarəetməsi sahəsində müxtəlif akademik çalışmalar ortaya qoyan iqtisadçıdır.

 Mükafat sahibi iqtisadçı bu analizində nə və necə yol göstərir? Əvvəlcə qeyd etmək lazımdır ki, iqtisadçı bu analizin müxtəlif sektorlara tədbiqini mümkün saymaqdadır. İqtisadçıların diliylə desək əslində bu analizdə “Görünməz əl” prinsipinə müdaxilə etməyin faydaları göstərilir. Çalışma  dövlət dəstəkli, “sektor sahibi” və ya “təbii monopol” şirkətlər və şirkət birləşmələrinin tənzimlənməsi prinsipini müdafiə edir.
Bu və ya digər şəkildə Bazar gücü (Sektor gücü) əldə etmiş şirkətlərin monopol və/vəya oligopol gücündən dolayı maliyyət endiriminə yetərli istəklərinin olmadığına diqqət çəkən iqtisadçı bunun sektorda məsələn innovasiya kimi rəqabətyaradıcı amillərin qarşısını aldığını müdafiə edir. Qısaca bu mənfi nəticələr səbəbiylə bu cür böyük güclər üçün müəyyən tənzimləmələrin olmasını gərəkli sayır.
Əslində bu Nobel ödüllü çalışma kiçik miqyaslı da olsa günümüz Azərbaycan iqtisadi həyatı üçün də aktualdır. Ancaq burada tənzimləyici və tənzimlənən rolunu daşıyanların ayrılması mütləqdir…! İqtisadi idarəetmədə yer alan iqtisadçılarımızın bu teorini ələ alaraq təkliflər irəli sürməsi diləyi ilə…

Elm adamları və sahibkarlıq fəaliyyəti…

Elm adamı və sahibkarlıq fəaliyyəti… Elm adamı və sahikarlıq fəaliyyəti təəssüfki, bizim düşüncəmizdə daha çox bir-biri ilə uymayan iki fərqli sahə, iki fərqli istiqamət kimi qəbul edilir. Bu əksik düşüncənin indi və yaxın gələcəkdə dəyişdirilməsinin çətin olacağını da söyləmək düzgün olar. Ancaq pessimizmdən çıxaraq bu yazımda bu əksik düşüncənin bəzi ölkələrdə çıxarılan qanunları nümunə göstərərək necə həll etdikləri barədə fikirlərimi paylaşmaq istədim. Yazılarımı təqib edən dəyərli oxucularım yəqin ki “İş dünyası-Universitet əməkdaşlığı və faydaları” adlı yazını oxuyublar. Bu yazıda adından görüldüyü kimi iş dünyası ilə universitetlərin əməkdaşlığı və bu əməkdaşlığın hər iki tərəfə sağlayacağı faydalardan bəhs etmişdim. Hazırkı yazım da məhz bu yazının davamı və orada səslənən fikirlərin möhkəmləndirilməsi istiqamətindədir.

 Gələk mövzumuza…ümumiyyətlə inkişaf etmiş ölkələrin bu istiqamətdə həyata keçirdikləri fəaliyyətləri incələdiyimiz vaxt məhz ən çox önə çıxan ABŞ olmaqdadır. Bu ölkə həm sahibkarlıq, təşəbbüskarlıq baxımdan ən loyal, dəstəkləyici və təşviqedici qanunları olan ölkədir. Universitetlər keyfiyyət yönündən dünyanın ən nümunəvi və təbii ki reytinqlərdə həmişə ön sıralardadır. Səbəb isə təkcə keyfiyyətli təhsil deyil, bu ölkədə universitetlərin xüsusilə araşdırma sahəsində dövlət və iş dünyası tərəfindən dəstəklənməsidir. Eyni zamanda aparılan araşdırmaların sənayedə tədbiqi ilə universitetlərə maddi vəsait qazandırılması əsas məqsədlərdən sayılır. Universitetlərin özəl sektor üçün etdiyi araşdırmalardan əldə etikləri gəlirlə bərabər, dövlət də müxtəlif fondların vasitəsilə araşdırma edib bunu ticariləşdirmək istəyən sahibkar və şirkətləri təşviq edir. Universitetlər və ya elm adamları tərəfindən qurulan şirkətlər və ya sadə sahibkarlıq fəaliyyətləri dəstəklənir, elm adamları bu istiqamətdə  təşviq edilir.

 Bu cür dəstək və təşviqlərin qaynağı hələ 1980-ci ildə bu ölkədə çıxarılan və “Bayh-Dole” qanunu və ya aktı kimi qəbul edilən qanundur. Bu qanunun əsas adı, “Universitet və Kiçik şikətlərlə əlaqədar Patent Qaydaları qanunu”dur. Ancaq bu qanunu təklif edən iki senatorun Birch Bayh və Bob Dole-un adıyla səslənən “Bayh-Dole” qanunu kimi daha çox tanınmışdır. Qanunun əsas əhatəsi dövlət fondları tərəfindən dəstəklənən fikri mülkiyyət haqqlarından və bundan əldə edilən gəlirlərin universitet, elm adamları-sahibkarlara qalmasıdır. Buna bənzər qanunlar Almanya, Maleyzada da qəbul edilmişdir. Bu qanun hətta The Economist dərgisi tərəfindən keçirilən araşdırmada son 50 ildə çıxarılan ən vizioner qanun olaraq qəbul edilmişdir. Bir sıra Avropa ölkələri ilə yanaşı Yaponiya da Bayh-Dole qanununu müsbət qəbul etmişdir.

 Türkiyədə isə bu istiqamətdə son illərdə böyük yol qət edilmişdir. Buna misal universitet bünyəsində yaradılan texnoparklarlar və bu fəaliyyətlərin dəstəklənməsidir. Almaniyada isə daha əvvəlki yazılarımın birində də qeyd etdiyim kimi hər sahəyə və demək olar ki hər ixtisasa (ana ixtisaslara) aid tədris qurumuyla bərabər praktik-sahələrin yaradılması və ya sənaye müəssələrində təlim-tədris obyektlərinə böyük önəm verilməsidir. Məhz meydana çıxan yeniliklər də əsas etibarilə buradan ortaya çıxır.
 Bizdə müəyyən qurumlar vasitəsilə son zamanlarda yaradılan texnoparkların məhz bu minvalla dəstəklənməsi ilə bərabər, elm adamlarının sahibkarlıq fəaliyyəti istiqamətində araşdırmalara təşviq edilməsi, bu istiqamətdə fondlar vasitəsilə dəstəklənərək yaşıl işıq yandırılması, həm elmimizin həm də iş dünyamızın gələcəyi baxımından faydalı olacaqdır.
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:

Alman qənaətcilliyi…amma nədə?

Almaniyadakı biznes tur çərçivəsində xüsusilə pərakəndə sektoru iştirakçılarının fəaliyyət sistemləri haqqında məlumat almaq və fərqli, üstün tərəflərini gözləmləmək imkanı əldə etmişdim.

Alman qənaətcilliyi deyə həmişə üstünə basa basa qeyd edilən bir xüsusiyyətin də əslində nədən ibarət olduğunu da müşahidə etmək, öyrənmək imkanı qazandım.
European Retail Academy prezidenti Prof. Hallierə bu imkanları yaratdığına görə təşəkkür edirəm.
Alman qənaətcilliyinin, xüsusilə pərakəndə sektor baxımından nədən ibarət olduğu barədə yazmaq istəyirəm.
İlk qeyd edəcəyim budur ki, Almanyada Discount(Endirim) bazarı çox böyükdür. Buna sübut xüsusilə son 15-20 ildə dəfələrlə böyüyən bazar həcmi, iştirakçı və açılan marketlər sayıdır.
Discount bazar Hard discount və Soft discount olaraq iki əsas yerə də ayrılmaqdadır. Hard discount pərakəndəci olaraq Aldi (Aldi Nord və Aldi Süd), Lidl ən bariz nümunələrdir. Soft discount pərakəndəçilər olaraq isə Edeka, REWE nümunə götürülə bilər.
Hər iki seqmentdə ilbəil artımlar yaşanmaqdadır. Bu faktor Almanların qənaətcilliyini göstərən önəmli bir göstəricidir…
Məntiqli və ağıllı seçim davranışı bu qənaətcilliyi atəşləyən faktorlardır.
Bəs discount bazar iştirakçıları nədə qənaət edirlər?
Satışda deyil, Satınalmada…
Xidmətin keyfiyyətində deyil, Xidmətin maliyyətində
Marketinqdə deyil, Əməliyyatda
Reklamda deyil, Merçendayzinqdə (Daha effektiv ancaq qənaətcil olması)
Keyfiyyətdə deyil, keyfiyyətli məhsulu ucuz əldə etmədə…
Bəlkə də inandırıcı gəlməyəcək… Sanki ortak sloqanları budur: “Alıcılar keyfiyyətli məhsulu ən ucuz bizdə tapmalıdır… “
İş burasındadır ki, bu yuxarıda saydıqlarım sadəcə lafda deyil, real olaraq və rəqəmlərlə göstəriləcək şəkildə ölçülən faktlardır.
Faydalı qənaətcilliyə misal üçün qida marketlərində açıq soyuduculara rast gəlmədik. Bütün soyuducu sistemlər qənaətcil enerji təchizinə malikdir və ya yenidən enerji yaratmaq şəklində donadılmışdır. Hətta məsələn Almaniya Avropa ölkəsi olduğu halda (təsəvvürümüzdə soyuq, azgünəşli ölkə) Tengelmann Klimamarkt kimi pərakəndəci Günəş bataryalarından istifadə etməklə elektrik xərcindən azad olmuşdur.
Digər bir misal adi merçendayzinq nümunəsi: Pərakəndə şəbəkələrin vitrinində 70-80% məhsullar blok və qutular halında sərgilənmişdir ki, verdikləri informasiyaya görə bu həm sərgilənmədə, həm rotasiyada vaxt, işçi qənaətinə gətirib çıxarmışdır və il ərzində bu qənaət milyon euro rəqəmiylə ölçülməkdədir.
Digər bir qənaət nümunəsi: İstifadə olunan və yararsız hala gələn karton kağızlar qurulan texniki aparat vasitəsilə doğranaraq geridönüşümə satılmaqdadır.
Digər bir nümunə… Plastik pet şüşə və kartonların geri dönüşüm aparatı bütün marketlərdə quraşdırılıb, istehlakçı təhvil verir aparata və əvəzində aldığı çek dəyərində endirim əldə edir…
Bütün bunlarla yanaşı alman pərakəndəciliyində xidmətdə, IT-dən istifadədə, outdoor və indoor reklamda, satış və marketinqdə, xidmətdə, keyfiyyətdə, alıcıların informasiya ilə təminində effektiv olması şərtiylə qənaət edilməməsi önəm verilən əsas məsələləridir.
Pərakəndəçilik mövzusunda yazılarımız davam edəcəkdir…
Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:
Alıcılar dəyişir bəs satıcılar…?

İdarəetmə, Marketinq, İnnovasiya, Strategiya, Liderlik kimi sahələrdə TOP 50 alim və yazarlar..

 Bundan əvvəlki yazımızda son illərdə marketinq və futurologiya sahəsində mükafat almış və/və ya ən çox satılan və oxunan kitablar haqqında yazmışdım. Bu səpgili yazının davamı olaraq bu yazıda management, marketinq, strategiya, innovasiya, futurologiya, liderlik kimi mövzularda 2002-ci ildən bəri “qurular” siyahılarında yer alan alim, yazar və Business school professorlarının siyahısını nəzərinizə çatdırmaq istəyirəm. Oxumağa çalışarsaq faydalı olacağını ümid edirəm…

Əvvəlcə istərdim 2002-ci ildə yayınlanan “Top 50 ‘Business Intellectuals’ Ranking of Top Thinkers and Writers on Management Topics” siyahısını təqdim edim:
 

1. Michael E. Porter
2. Tom Peters
3. Robert Reich
4. Peter Drucker
5. Peter Senge
6. Gary S. Becker
7. Gary Hamel
8. Alvin Toffler
9. Hal Varian
10. Daniel Goleman
11. Rosabeth Moss Kanter
12. Ronald Coase
13. Lester Thurow
14. Charles Handy
15. Henry Mintzberg
16. Michael Hammer
17. Stephen Covey
18. Warren Bennis
19. Bill Gates
20. Jeffrey Pfeffer
21. Philip Kotler
22. Robert C. Merton
23. C. K. Prahalad
24. Thomas H. Davenport
25. Don Tapscott
26. John Seely Brown
27. George Gilder Reich
28. Kevin Kelly
29. Chris Argyris
30. Robert Kaplan
31. Esther Dyson
32. Edward de Bono
33. Jack Welch
34. John Kotter
35. Ken Blanchard
36. Edward Tufte
37. Kenichi Ohmae
38. Alfred Chandler
39. James MacGregor Burns
40. Sumantra Ghoshal
41. Edgar Schein
42. Myron S. Scholes
43. James March
44. Richard Branson
45. Anthony Robbins
46. Clay(ton) Christensen
47. Michael Dell
48. John Naisbitt
49. David Teece
50. Don Peppers

İndi isə 2013-cü ildə yayınlanan The Thinkers50-2013 siyahısnı nəzərinizə çatdırıram. Bu siyahı əsasən Business School Professorlarından ibarət siyahıdır və təbii ki siyahıda əksər ön yerləri Harvard Business School professorları tutur.  Siyahıya nəzər salsaq görərik ki, 2002 siyahısında yer alan bəzi management quruları hələ siyahıda qalmaqda davam edirlər. Gənclərimizin bu düşünürləri araşdıraraq əsərlərini oxumağı tövsiyyə edərdim…

İntellekt matrisi və Vicdanın səsi…

Yenə uzun (mənə görə) fasilədən sonra Sizlərlə bir arada olmaq istədim. Son zamanlar bloqumuzda yazılar seyrəkləşmişdir. Ancaq onu deyim ki, bu vaxt ərzində müsbət istiqamətdə çox dəyişikliklər olub. Dəyişim, yenilik isə bildiyiniz kimi çox vacibdir. Son zamanlar dünya aləmdə də bir sıra dəyişikliklər baş verməkdədir. Və bunların çoxunda bir faktor, bir dəyərin yoxluğu görsənir ki bu da “VİCDAN”dır. Elə bu yazıda bu dəyərin günümüzdə əhəmiyyəti barədə biraz başqa istiqamətdən yol alaraq Sizlərlə paylaşmaq istədim.

Çoxdan alsam da son vaxtlar təkrar incələdiyim kitablardan biri Stephen Covey-in “The 8th Habit From Effectiveness to Greatness” kitabıdır. Elə bil yerinə düşdü ki, dünyanın bu gərdişində  dünya siyasətçiləri, filosofları, lider və idaretməçilərinin müxtəlif fikirlərini oxuduqca günümüzün problemi olan və kitabın bir bölümündə üzərində çox durulan “Mənəvi İntellekt” anlayışı və bunun bir növ “output”u, səsi olan Vicdandan bəhs edilir… 

 
Bloqumuzu təqib edənlər yəqin ki xatırlayar vaxtilə “Fərdi və ictimai inkişafda IQ kifayət etməz…EQ, MQ, BQ və digər “Q”-lər də lazımdır!”  başlıqlı yazımız vardı ki burada intellekt növlərindən bəhs etmişdim. Bunların hər birinin nələr olduğu haqqında həmin yazıdan oxuya bilərsiniz. Mən sadəcə Moral (Spiritual) Intelligence- Mənəvi zəka(idrak haqqında olan hissəni burda təkrar etmək istəyirəm.
 
MQ-Moral Intelligence-Mənəvi zəka(idrak)… Emosional zəkadan sonra ortaya çıxan anlayışdır. Mənəvi zəkada əsas faktorlar bütünlük (fikirdə və əməldə), məsuliyyətlilik, simpatiya və bağışlama xüsusiyyətləridir. Öhdəliklər götürmək və bunu məsuliyyətlə həyata keçirmək, xoşgörülü olmaq və səhvləri bağışlamaq, pozitiv və inkişaf meyilli düşüncə fəaliyyətlərə üstünlük vermək mənəvi zəkanı gücləndirir. Eyni zamanda başqalarının simpatiyasını və rəğbətini qazanmaq, digər insanların əksik yönlərinə toleranslı olmaq və onları olduğu kimi qəbul etmək də MQ-nü qüvvətləndirir. 
 
Bu yazıda maraqlı bir matrisi Sizlərlə paylaşmaq istədim.
 
   İNSAN
4 EHTİYAC
4 ZƏKA NÖVÜ/ Qabiliyyətlər
4 KEYFİYYƏT
NƏTİCƏSİ-SƏSİ
BƏDƏN
Yaşamaq
Fiziki zəka
(PQ)
Disiplin
Ehtiyacın qarşılanması
İNTELLEKT
Təhsil almaq
İntellektual zəka
(IQ)
Vizyon
Talant
Disiplinli fokuslaşma
ÜRƏK
Sevmək
Emosional zəka
(EQ)
Təşəbbüs
Entuziazm
Entuziazm
(Gördüyü işi sevgiylə görmək)
MƏNƏVİYYAT
İz/irs qoymaq
Mənəvi zəka
(SQ vəya MQ)
VİCDAN
VİCDAN
(Doğru olanı etmək)
Gördüyümüz kimi matrisdə insanoğlunu idarə edən və ya onun idarə etdiyi 4 faktor: bədən, intellekt, ürək, mənəviyyat və bu faktorlara xas ehtiyaclar, zəka /qabiliyyət növləri yer alıb. Hər bir faktorun qarşılıqlı keyfiyyət təcəssümü və nəticələri də matrisdə göstərilmişdir. Emosional zəka -Entuziazmı artırır bu da işi  ürəklə, sevgiylə görməklə nəticələnir. Təhsil yoluyla, öyrənməylə əldə edilən İntellektual zəka Vizyonu artırır və hər hansı bir sahəyə məxsus talantlar yaradır.
İnsanda mənəviyyat irs buraxmaq, iz qoymaq ehtiyacını qarşılamalıdır ki yuxarıda bəhs edilən mənəvi zəkaya aid davranış və münasibət, hadisələrə bu yöndən yaxınlaşmağı məcbur edir. Bunu isə ancaq VİCDAN-la etmək lazımdır… Vicdanın səsi isə doğru olanı etməkdir! Bu həyatın hər sahəsində və işdə də keçərlidir! Dünyada müxtəlif zamanlarda səs salan insanlar, liderlər də bu qruplaşma ilə dəyərləndirilə bilər. Kimisi Gandi, Martin Luther King kimi Vicdanın səsini dinlər, doğru olanı edər (millət, xalq, ölkə, dünya üçün) iz qoyar… belə xatırlanır… Kimisi də sadəcə disiplini, vizyonu ilə xatırlanmaqdadır və xatırlanacaqdır… Əsl lider iz qoyan liderdir.
Həyatda və işlərinizdə uğurlar diləyi ilə…

Elmi məqalələrin yazılmasında IMRAD qaydası…

Yeni texnologiyaların yaratdığı fürsətlər müxtəlif istiqamətlərdə dəyərləndirilir. Bunlardan biri də yazdığımız, fikirlərimizi paylaşdığımız bloqlardır. Böyük əksəriyyət (əgər doğrudursa) kimi mən də nə qədər də yazının çap formatını bəyənsəm və istifadə etmək istəsəm də, zamanımızın çoxu kompyuter önündə keçdiyi üçün bunu istədiyimiz ölçüdə təbii olaraq bacarmırıq. Online informasiya mənbələri və bloqlar artıq bu ehtiyacın müəyyən hissəsini qarşılamaqdadır.
Bloqlara gəlincə, təbii ki müxtəlif sahələrə aid, müxtəlif mövzularda bloqlar vardır. Nə qədər bloqda yazılan yazılar kiçik həcmli olmalıdır, sıxıcı olmamalı, oxumağa başlaması ilə bitməsi sürəci qısa və mövzudan uzaqlaşmalar olmamalıdır, birnəfəsə oxunmaldır kimi qeyri-rəsmi qaydalar olsa  da bəzi bloqlar xüsusilə elmi xarakterli yazılar məkanıdır. Buna görə də belə yazıların elmi yazı prinsiplərinə söykənməsi və ya bundan istifadə etməsi daha məqsədəuyğun olar.
Demək istər çap formatı olsun, istərsə də bloq məqaləsi, elmin müxtəlif sahələrinə aid xüsusilə, iqtisadiyyat, idarəetmə, sosyologiya, siyasət və s kimi mövzularda elmi məqalə yazma prinsiplərini əhatə edən IMRAD qaydası diqqətə alınsa, bundan istifadə edilsə yaxşı olardı. Beynəlxalq statuslu və xüsusilə elmi yayınlarda hələ də bu qaydalar önəmli yerə sahibdir, yəni bunlar nəzərə alınır. Bloqda yazılan yazılar elmi yayınlarda istifadə edilə bilər və ya əksinə elmi yayınlarda olan yazılar bloqlar vasitəsilə daha geniş kütləyə çatdırıla bilər. Buna görə də hər iki məkanda bu qaydaların diqqətə alınması məqalənin elmi və ya araşdırma xarakterli bir yazı olaraq keyfiyyətini artıracaqdır.
Nədir IMRAD qaydası? I-introduction, M-methods, R-Results (A-and) və D-Discussion kəlmələrinin baş hərflərini əmələ gətirən, yəni Giriş, Metodlar, Nəticələr və Diskussiya-Müzakirə mərhələlərini əhatə edən məqalə, xüsusilə elmi məqalə yazma qaydasıdır.
Bu qaydaya görə elmi yazılar mövzu ilə əlaqədar ümumi və varsa özəl məlumatlarla başlamalı, maraq oyadan təsirli cümlə, fikir istifadə edilməlidir. Bu  Giriş bölməsinin əsas prinsipidir.
 Metodlar hissəsində  təqdim edilən mövzu və ya araşdırma ilə əlaqədar istifadə edilən metodlar ortaya qoyulmalı və bu metodların effektivliyindən bəhs edilməlidir. Niyə bu metoddan istifadə edildiyi haqda da yazmaq mümkündür. Qısaca varsa digər metodlardan da bəhs etmək mümkündür. Yəni burada hansı metoddan və hipotezdən yola çıxaraq digər bölmədə yer alan Nəticələrə gəlinmişdir açıq göstərilməlidir.
Bəhs edilən kimi digər hissə Nəticələr-dir. Bu hissədə isə müəllif və ya araşdırmacının gəldiyi nəticələr açıqlanır və izah edilir. Məqalə və ya məqalədəki fikirlər, metodlar, nəticələr müzakirə xüsusunu özündə həmişə saxlamalıdır.
Diskussiya-müzakirə ona görə də son bölmə olaraq çox önəmlidir. Xüsusilə bloqlarda yazılan məqalələr müzakirələrə açıq olmalıdır, feedback-lər əldə edilməlidir. Bloqların fəallığının göstəricilərindən biri də məhz budur, yazılan yazılara olan şərhlər. Yazılar buna görə də bilgi verici və müzakirə olunacaq xüsusiyyətlərə malik olmalıdır. Çünki bu sahədə olan yazılar ədəbi yazılardan məhz müzakirə tələb etdiyi üçün fərqlənir. Elmdə sorğulama, müzakirə onun inkişafına töhvə verər.
Xüsusilə yuxarıda bəhs edilən mövzularda yazılan yazılarda bu qaydalardan istifadə etsək, həm özümüz, həm də oxucu auditoriyamız üçün zamanımızda ən dəyərli olan vaxta da qənaət etmiş olarıq. Həm də müəyyən mövzuda araşdırma edən, bilgi, məlumat toplamaq və istifadə etmək istəyənlər üçün daha faydalı ola bilərik. Mən belə düşünürəm, bəs sizlər?
Hamıya uğurlar diləyi ilə…

Biznes Saatı – qonaq: Cəbrayıl Vəliyev (06 iyun 2013)

Ölkədə elmin inkişafı haqqında görüşlər…

Bir əvvəlki bloq yazımda elmi jurnalistika haqqında yazmışdım. Bu sahənin ölkəmizdə hansı səviyyədə olduğu haqqında fikirlərimi paylaşmışdım. Ümumiyyətlə akademik sahənin içində olduğum üçün bu sahədəki problemlər və çıxış yolları məni həmişə düşündürür. Elmi jurnalistika haqqında fikirlərim də bundan qaynaqlanmışdır. Ancaq daha sonra düşündüm ki bu elmin inkişafı üçün eşitdiyim, oxudğum və gördüklərimdən bu sahə haqqında mütəmadi yazılarla çıxış edim. Elə buna görə də bu yazıda da ümumi olaraq elmin inkişafı ilə əlaqədar “eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim” silsiləsindən bəzi fikirlərimi paylaşmaq istədim.

Bütün cəmiyyətlərdə inkişafın dayaq nöqtələrindən biri və ən önəmlisi elmin inkişafıdır. Buna görə də demək oalr ki bütün ölkələrdə bu sahədə fəaliyyətlər aparılması təbii haldır. Elmin inkişafı, bu sahəyə verilən əhəmiyyədən çox asılıdır. Bunu həyata keçirmək üçün Elm sahəsindəki fəaliyyətlərə, yeniliklərə təşviqlərin verilməsi, fəaliyyətlərin dəstəklənməsi vacibdir.  Bizdə də məhz bunu əsas alaraq 2009-cu ildə Prezidentin yanında Elmin İnkişafı Fondu yaradılmışdır. Artıq 3 ildən çoxdur belə bir qurum yaradılmış və  fəaliyyətdədir.  Ancaq fondun internet resursuna girib araşdırdığım zaman təəssüf ki çox önəmli hesab etdiyim bölmələr işləmir və ya bu bölmələrdə heç bir məlumat yoxdur. Söhbət ELM və İNKİŞAF bölməsindən gedir. Bu bölmənin alt başlıqları altında olan fikrimcə önəmli bölmələr təəssüf ki informasiyasızdır.
Nə isə, bu kiçik?! nüansı qeyd etdikdən sonra, təhsil aldığım Türkiyə ilə bizim bu sahədəki bəzi fəaliyyətlərimizi qarşılaşdırmaq istədim.
1. Türkiyədə TÜBİTAK- Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu fəaliyyət göstərir və sözün əsl mənasında aşağıdakı fəaliyyətləri göstərir:
“Toplumumuzun yaşam kalitesinin artmasına ve ülkemizin sürdürülebilir gelişmesine hizmet eden, bilim ve teknoloji alanlarında yenilikçi, yönlendirici, katılımcı ve paylaşımcı bir kurum olma vizyonunu benimseyen TÜBİTAK, akademik ve endüstriyel araştırma geliştirme çalışmalarını ve yenilikleri desteklemek, ulusal öncelikler doğrultusunda Araştırma-Teknoloji-Geliştirme çalışması yürüten Ar-Ge enstitülerini işletme işlevlerinin yanı sıra, ülkemizin Bilim ve Teknoloji politikalarını belirlemekte ve toplumun her kesiminde bu farkındalığı artırmak üzere kitaplar ve dergiler yayınlamaktadır. Bilim insanlarının yurt içi ve yurt dışı akademik faaliyetleri burs ve ödüller ile desteklenmekte, özendirilmekte, üniversitelerimizin, kamu kurumlarımızın ve sanayimizin projeleri fonlanarak, ülkemizin rekabet gücünün artırılması hedeflenmektedir.”
Belə bir qurumu və fəaliyyətlərini ölkəmizdə hansı qurum həyata keçirir və nə səviyyədə?
2. TÜBİTAK-ın nəşri olan “BİLİM VƏ TEKNİK” dərgisini əvəz edən bir dərgimiz varmı? “ELM VƏ HƏYAT” dərgimiz var. Qeyd edim ki orta məktəbdə oxuduğum zaman bu dərgiyə abunə idim və hər ay alırdım, maraqla oxuyurdum (yaşıma və təsilimə uyğun olmasa da). Etiraf edim ki, maraqlı yazılar olurdu. “Elm və Həyat” indi rüblük çıxır üç aydan bir. belə bir dərgi ən az ayda bir dəfə çıxmalıdır, necə ki “Bilim və Teknik” dərgisi ayda bir dəfə yayınlanır. Bununla bərabər uşaqlar üçün yayın olan “Bilim ve Çocuk” da yayınlanmaqdadır. Bizdə uşaqlar üçün bu istiqamətdə maraqlı hansı dərgi var?
3. TÜBİTAK-a bağlı ULAKBİM-Ulusal Akademik Ağ və Bilgi Merkezi fəaliyyət göstərir. “1996 yılında TÜBİTAK’a bağlı bir enstitü olarak kurulan Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi Merkezi (ULAKBİM); ülkemizdeki tüm akademik kurumları birbirine ve küresel araştırma ağlarına bağlayan Ulusal Akademik Ağ alt yapısını işletmekte ve bu ağ üzerinden yeni ağ servisleri sunarak, bir yandan ağ için araştırma geliştirme yapmakta, diğer yandan araştırmacıların ağı Ar-Ge yapmak için kullanmalarını sağlamaktadır. Ayrıca, ülkemizdeki en zengin bilimsel basılı ve elektronik bilgi kaynaklarına sahip olan Cahit Arf Bilgi Merkezi aracılığı ile ülke çapında yaygın bilgi ve belge erişim hizmetleri
sunmaktadır.”
Bizdə bu cür fəaliyyət göstərən yəni ölkədəki bütün akademik qurumlarını vahid Akademik Şəbəkədə birləşdirən və bütün yayınların yer aldığı bir resurs varmı? Bəzi resurslar var ancaq tam əhatəli deyillər.
4. Avropa İttifaqı, Avropa Şurası ilə əməkdaşlığımız təkçə siyasi-iqtisadi sahədən ibarət olmamalıdır. Elmin və texnologiyanın inkişafı, yeniliklərin biznes sahəsində tətbiqi layihələırini dəstəkləyən, şirkətlərə və akademik mühitə bu istiqamətdə  olan EUREKA deyə qurum fəaliyyət göstərir. Keçmiş pribaltika ölkələri, Rusya, Ukrayna, Türkiyə bu qurumun üzvləridir. Ölkəmiz niyə üzv deyil və ya üzv olmaq üçün fəaliyyətlər aparılırmı?

Hər bir sahənin inkişafı sistemli və mütərəqqi fəaliyyətlərdən asılıdır. Elm, akademik sahə isə bunu daha çox tələb edir.
Bu sahədə müxtəlif fikirlərimizi: eşitdiklərimizi, oxuduqlarımızı, gördüklərimizi paylaşmaq ümidiylə sağ olun…

Mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:
Elmin inkişafı araşdırmaçı ruhlu gəncləri tələb edir.
Elmi jurnalistikamız nə yerdədir…?

Elmi jurnalistikamız nə yerdədir?

Jurnalistika dedikdə təbii ki ilk öncə yazılı və sözlü KİV jurnalistikası ağlımıza gəlir. Bu normaldır, ancaq  jurnalistikada bir sahə də elmi jurnalistika sahəsidir. Bu yazıda məhz elmi jurnalistikanın bu günü və gələcəyi barədə fikirlərimi bölüşmək istədim.
Digər jurnalistika sahələrində  mütəxəssis və elə yazılı mətbuat baxımından problem keyfiyyətdə olsa da kantitativ baxımdan bu sahələr “inflyasiyadadır” deyə bilərik. Təəssüf ki jurnalistikanın ənənəvi sahələrində bu kantitativ çoxluq keyfiyyətə hələ yansımayıbdır. Ancaq elmi jurnalistika sahəsində məhz hələ ikincinin yetərsizliyi hökm sürür. Keyfiyyətin hər sahədə müqayisə və rəqabətdən doğmasını nəzərə alsaq, rəqabətə və ya onun şiddətinə isə həmin sahədə iştirakçı sayının kifayət qədər çox olması təsir edir.

Elmi jurnalistikanın zəif inkişafının səbəbləri əlbətdə çoxdur. Elm və təhsilin mövcud və illərlə dəyişməz davam edən durumu bu sahənin də inkişafına birbaşa və dolayı təsir etmişdir. Mövcud elmi yayınlar isə müxtəlif qurumların sadəcə “sahibi məlum olmayan müdafiə işləri”nin qəbulunda tələb olunan məqalələrə yer ayırmaqla məşğuldur. Əlbəttə bu da lazımdır, ancaq bununla bərabər bir sonrakı cümlədə bəhs etdiyim qaynaqlar da istifadə olunmalıdır.  Elmi jurnalistikanın əsas qaynağı müxtəlif sahələrə məxsus Elm tarixi, Elmi yeniliklər, Elmi araşdırmalar, Elmi yeniliklərdən çıxan nəticələr, Elmi yeniliklərin praktik tədbiqinə aid yazılar və müdafiə işlərindən hissələrdir. Bizdə isə dediyim kimi ancaq sonuncu-müdafiə işlərindən hissələr elmi jurnalistikanın qaynağı kimi öz yerini qoruyur.
Yeni informasiya vasitələrinin çıxması da çapşəkilli elmi yayınlara təsirini göstərmişdir. Ancaq başqa ölkələrdə çapşəkilli yayınlar müəyyən ölçüdə azalsa da bunların yerini heç də keyfiyyətcə aşağı olmayan və kantitativ baxımdan da artımda olan elmi internet səhifələri, elmi mövzularda bloqlar doldurur. Bizdə  akademik sahədəki titullularımızın neçə faizi bundan istifadə edir və öz yazılarını yeni informasiya vasitələrində yayınlayır? Digər ölkələrin universitetlərində professorlar, fəlsəfə doktorlarının, müəllimlərin əksəriyyətinin öz bloqları mövcuddur və mütəmadi yazılarını bloqlar vasitəsilə həm tələbələrinə həm də hər kəsin diqqətinə nümayiş etdirirlər. Dünya ilə, vaxt ilə ayaqlaşmaq lazımdır. Elm sahəsində isə ayaqlaşmaq belə inkişaf sayılmır bəzən, öndə olmaq, ilk olmaq, yenilikçi olmaq inkişaf amilləridir.

Yenə də elmi jurnalistika sahəsini həm yazılı, çapşəkilli yayınlarda həm də müasir informasiya vasitələrinin yaratdığı bütün imkanlardan istifadə edərək inkişaf etdirmək lazımdır. Bu həm indimiz, həm də gələcəyimiz üçün vacibdir!

Akademik mövzu ilə əlaqədar digər yazılar:
Akademik dəyərlər sistemi…