İTV-də yayınlanan "Diqqət Mərkəzi" proqramında Marketinq Araşdırmaları haqqında söhbətimiz…

 

"Sınaq müddəti"- kimin üçün?

Şirkətlərin yeni işçilərin qəbul edilməsi zamanı çox zaman tanıdıqları “3 aylıq (və ya hər hansı bir müddət)  sınaq müddəti” haqqında qısaca fikirlərimi paylaşmaq istədim. Yazının başlığında da gördüyünüz kimi  “kimin üçün?”  sualını verərək bu olaya fərqli tərəfdən yanaşmaq istədim. Bəli, əlbəttə ki işə götürənlə işə götürülən arasındakı razılaşmalarda sınaq müddəti daha çox işə ehtiyacı olan tərəfə məsuliyyət yükləməkdədir.
 Ancaq mən qısaca burada ikinci tərəf olan şirkətlərin də eyni zamanda bir sınaqdan keçdiyini artıq qəbul etmələrini istəyirəm. İşçiyə tanınan o sınaq müddəti eyni zamanda ümumilikdə şirkətin, onun hansısa bölümünün və ya daha irəli getsək ona rəhbərlik edəcəklərin “sınaq müddəti” kimi də yanaşılmasının faydalı olacağı bilinməlidir.

 “Customer engagement” və “Employer engagement” deyilən məvhumlarda da bu amilin önəmi böyükdür… Şirkətlər  təklif etdikləri sınaq müddəti ərzində  “özünü”- satmaqdadır… İstər sınaq müddətini keçib işə qəbul olunanlar olsun, istərsə də sınaq müddətini bu vəya digər səbəbdən keçməyənlər olsun bu hər iki qism üçün önəmlidir…

 Sınaq müddəti ərzində şirkət və əməkdaşları haqqında yaranan təəssüratın işə götürülənlər və götürülməyənlərdə təsirli bir iz buraxacağı danılmazdır… Bu iz işə götürülənlərdə bir müddət davam etsə də, digərlərində demək olar ki uzunmüddətli qalacaqdır və yaranan bu təəssürat başqalarına ötürüləcəkdir… müsbət və ya mənfi PR-ı yaratmış olacaqdır…
 Buna görə də şirkətlər rəhbər və əməkdaşları ilə birlikdə bu anlayışın tək tərəfli deyil, ikitərəfli olduğunu qəbul edib bu istiqamətdə işləsələr yuxarıda qeyd edilən xoş bağlılıq yarada biləcəklər… Bu da bir növ bir fürsət kimi dəyərləndirilməlidir… Sınaq müddətinə bir növ qarşılıqlı “feedback periodu” kimi baxılmalıdır…

Masabaşı araşdırma yolları…

Bildiyiniz kimi ölkəmizin ali təhsil ocaqlarından birində “Biznes araşdırmaları” dərsini tədris edirəm. Dərs slaydlarımı incələdiyim zaman əslində bloqda da paylaşılacaq məlumatların varolduğunu hiss elədim. Buna görə də müəyyən aralıqlarla dərs mövzularımı əhatə edən məlumatları da Siz oxucularımla paylaşmağı nəzərdə tuturam…  Bu yazıda Masabaşı araşdırma (Desktop research)  ilə əlaqədar, xüsusilə özümün də bilavasitə istifadə etdiyim yollardan bəhs edəcəyəm. Məhz fikrimcə lokal araşdırma şirkətlərimizin də zəif və inkişaf etdirmələri lazımlı əsas istiqamətlərdən biri də budur. Və qeyd etmək istəyirəm ki bu  yazıda məqsəd detallı açıqlama deyil, istiqamətverici fikir paylaşımıdır.
          – Bazar araşdırması bir məhsula aid effektiv tələbi müəyyənləşdirmək üçün zaman və maliyyət nöqteyi nəzərindən bahalı bir üsuldur. Effektiv  tələb müəyyən bir dönəmdə,  müəyyən bir bazarda, müəyyən eidlmiş bir qiymətdəki xüsusi bir malın toplam miqdarını ifadə edir. Bunu öyrənmək üçün əsas araşdırma yolu masabaşı araşdırmalardır.  Bazar araşdırmasının əsas məqsədi tələb analizidir. Hər hansı bir araşdırma proektində cari tələbin müəyyənləşdirilməsi zamanı aşağıdakı hədəflər seçilir: a) İstehlakçıların almaq istədikləri mal və xidmətin miqdarını təyin etmək və bu yolla bazar həcmi və bazar payını müəyyənləşdirmək, b)Ampirikbilgilerinköməyi ilə əlavə satınalma və/və ya istehsal gücünün yaradılmasını müəyyənləşdirmək.
 
        Masabaşı araşdırmada məlumatların toplanması və analizi çətin və darıxdırıcı ola bilər. Ancaq artıq internetdən istifadə bu cür məlumatların toplanmasını asanlaşdırmışdır. Ancaq bu qaynaqların bilinməsi və daim təqibi lazımdır ki unudulmasın. Buna görə masabaşı araşdırmalarını mərhələlər şəklində həyata keçirsək daha effektiv olar:
 
1) Məqsədin təyin edilməsi
2) Məhsulun sinifləndirilməsi, klassifikasıyası
3) Məlumat qaynaqlarının müəyyənləşdirilməsi
4) Məlumatların klassifikasiyası
5) DATA BANKın qurulması
 
Məqsəd: Hədəf bir ölkənin (bazarın, regionun) seçilməsi, hədəf ölkədə hədəf seqmentin müəyyənləşdirilməsi, fəaliyyət qərarı…
Məhsulun klassifikasiyası: Effektiv bir bazar araşdırmasına başlamağın ilk addımı istehsal etdiyiniz, etmək istədiyiniz, satış və ya ixracını planlaşdırdığınız məhsul və ya məhsulların beynəlxalq səviyyədə bilinən formada klassifikasiya etməkdir. 
Ticari statistikaların çoxunda məhsullar bü cür klassifikasiyalaşdırılır: Sahəyə görə, məhsul  qrupuna görə, gömrük kodlarına (GTIP)-lərə görə, ölkələrə görə, fəaliyyət növünə görə (production, export, import, re-export, investisiya məqsədli və s.)
Məlumat qaynaqlarının müəyyənləşdirilməsi:
Masabaşı Araşdırmada məlumat (informasiya) qaynaqlarını isə aşağıdakı 3 qrup altında birləşdirə bilərik: 
  1) Şirkət içi məlumat qaynaqları:
  – Satış hesabatları,
  – Proforma invoice-lar
  – Rüblük, aylıq, illik hesabatlar və analizlər
  2) Şirkət xaricində istifadə olunan qaynaqlar:
  – Müxtəlif lokal və beynəlxalq qurum və quruluşların hesabatları
  – Statistik məlumatlar
  – İxraca dəstək qurumları
  – Xarici ölkədəki səfirliklər və bunlara bağlı fəaliyyət göstərən ticari müşavirlər
  – Universitet yayınları 
3) Beynəlxalq qurumların yayınları, hesabatları
-Beynəlxalq qurumların yayınları çox geniş və hərtrəfli məlumat qaynağı ilə doludur. Bu qurumlar da yenə də ümumi və xüsusi olaraq ikiyə ayrılır. Ümumi iqtisadi və statistik məlumatlar yayınlayanlar (Birləşmiş Millətlər İnkişaf Hesabatı),ümumi xarakter daşıyan qurumlar və xüsusi sektorlar üzrə fəaliyyət göstərən qurumlar: Məsələn, Beynəlxalq Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (IFAD) 
-BMT tərəfindən  yayınlananBirləşmişMillətlər İllik Statistika məcmuası”(The United Nations Statistical Yearbook).
Beynəlxalq Finans Korporasiyasının IMF’nin aylıq Beynəlxalq Maliyyə Statistikaları” (International Financial Statistics)
-ITC-International Trade Center (Beynəlxalq Ticarət Mərkəzi) mərkəzi Cenevrədə yerləşən bu qurumdan ölkələrin sektorlara görə toplam ticarət statistikalarını əldə edə bilərsinizş Buyolla  hansı ölkənin hansı sektorda dünya ticarətindəki yerini öyrənə bilərsiniz.
-Birləşmiş millətlərə bağlı comtrade.un.org ixrac və idxal rəqəmləri məhsul siniflərinə və ölkələrə görə məlumatlar
-WTO-World Trade Organization (Dünya Ticarət Təşkilatı)
-Dünyadakı ixrac assosiasiyaları və buna bənzər qurumlar
-Dünyadakı Araşdırma assosiasiyaları və yayınladığı məlumatlar
-OECD ölkələri ilə əlaqədar informasiyaları bu qurumun yayınladığı hesabatlardan əldə edə bilərsiniz.
-SNG ölkələri ilə əlaqədar SNG ölkələrinin ölkələrarası statistika komitəsi  www. cisstat.com
– Digər beynəlxalq araşdırma və konsaltinq şirkətlərinin məlumatları
– Xarici ölkələrin statistika qurumlarının məlumatları… və s.

 

   Məlumatların klassifikasiyası: Bu mərhələdə müxtəlif qaynaqlardan toplanan məlumatların məqsədlərə görə sinifləndirilməsi (klassifikasiyası) aparılmalıdır. Çünki ən sadə şəkildə desək nəyin harda olduğunu, hansı məlumatı necə əldə edəcəyimizi asanlaşdırmaq üçün mütləq lazımdır. Burada sinifləndirmə  məqsəd və gələcəkdə istifadə rahatlığına görə müəyyənləşdirilə bilər… Məsələn məlumat mənbələrinə görə, fəaliyyət sahəsinə görə, lokal və ya beynəlxalq qaynaqlara görə, statistik və ya hesabatlar şəklinə görə, illərə görə və s. və s.) 
         DATABANK-ın yaradılması: Həm xam məlumatlar, həm də işlənmiş, analiz edilmiş məlumat və bilgilər saxlanılmalı və gələcəkdə istifadə məqsədilə qorunmalıdır. Hazırda bunu texnoloji sistemlər vasitəsilə həyata keçirmək asandır…
      Təbii ki burada əldə olunan məlumatların analiz yollarından  bəhs etmədik, çünki bu ayrı bir  və ya bir neçə yazı(lar)ın mövzusudur.
        Sonda demək istəyirəm ki bəli bilgi gücdür, amma düzgün istifadə olunan bilgi isə əvəzedilməz gücdür!

Marketinqdə səmimiyyət ili…

2015-ci ilə başladıq.. həm də gözəl başladıq… 2015-ci ilə aid olduğumuz bir qrupun, bir camianın səmimi ab-havası, səmimi bir mühiti ilə başladıq… Bu məni sevindirir və ili bu minvalla ruh yüksəkliyi ilə davam edəcəyimizə inanıram… Və sevinirəm ki, bu ildə bloqumuzun ilk yazısı da məhz bu gözəl ab-hava ilə yazılır…
Günümüzdə network və bunun əsasında yaranan və yüksələn qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıqlar, hansı platformada həyata keçirilməsindən asılı olmayaraq bir reallıqdır. Və həm də hər hansı bir istiqamətdə gələcək yönümlü atılmış addımlardır.
Peşə sahələri baxımından Facebook sosial şəbəkəsində yer alan qruplar arasından Marketinq Azərbaycan qrupu 6200-dən çox üzvü ilə və ölkənin demək olar ki hər sahədən şirkət nümayəndələrini əhatə etməsi ilə seçilməkdədir. İki gün əvvəl aid olduğum qrupumuzun 3 illiyi münasibəti ilə, həm də yeni ilə yeni ab-hava ilə başlamamız səbəbi ilə gözəl qeyri-rəsmi, SƏMİMİ bir mühitdə tədbirimiz keçirildi… Tədbirdə açılışda uzun-uzadı danışmaq lüzumsuz olduğu üçün orada ürəyimdən keçib demək istədiyim, ancaq az toxunub, tam deyə bilmədiyim bəzi nüansları Sizlərlə paylaşmaq istədim… Oxuyan gözlər var olsun!
Ümumiyyətlə cəmiyyət və ya cəmiyyətdə hər hansı bir təbəqə, qrup, icma, platforma onu təşkil edən üzvləri, nümayəndələri ilə dəyərlidir… Qeyd edilən bu birliklərin səviyyəsi də məhz üzvlərin səviyyəsi ilə indekslidir… Və hər biri bir-birindən güc almadla və ya bir-birindən mənfi və ya müsbət effekt əldə etməkdədir… Tədbirdə misal çəkdiyim ağac və budağı misalı da buna görə idi… Əgər hər hansı bir sahəni, icmanı, qrupu, platformanı ağac misali düşünsək hər birimiz bir budaq, aid olduğumuz platforma bir ağacdır… Ağac yaşıl budaqları ilə ağac olduğu kimi, hər hansı platforma da ona aid olanlarla dəyərlidir… Hər hansı bir ağacın budaqları tək başına böyümür, kökünün güclü olması və ondan qidalanması ilə böyüyür… Eyni zamanda da ağacın kökü də sağlam budaqlarından çox asılıdır… Bloqumuzu təqib edənlər bu mövzuda bir neçə dəfə müxtəlif başlıqlar altında yazılar yazdığımı bilirlər… Yaranan cəmiyyətlər, assoasiyalar, birliklər, qruplar ilk növbədə aid olduğu sahənin inkişafı məqsədilə yaradılmaqdadır (yaradılmalıdır). Sahənin inkişafı isə onda fəaliyyət göstərənlərin inkişafına güc verər…və bu bir-birini təqib edən bir xarakterdə davam edər və beləcə hər biri inkişaf edər…  Ancaq bunun gerçəkləşməsi üçün olmazsa olmaz iki şərt var ki, bu da fikrimcə SƏMİMİYYƏT və ŞƏFFAFLIQ-dır… Əslində elə tək bir şərt yetərlidir-SƏMİMİYYƏT… Səmimiyyət olan yerdə digəri də təmin olunacaqdır…
Qurulan cəmiyyətlər, assoasiyalar, birliklər məhz ilk etapda özünə, üzvlərinə və aid olduğu sahə və cəmiyyətə qarşı səmimi olmalıdır… Qeyd edilən addakı təşəkküllərün ümdə amalı ona aid olanlara, üzvlərinə fayda verməklə aid olduğu sahəyə fayda vermək olmalıdır… Yaranan cəmiyyətlər, qruplar, assoasiyaların fəaliyyətləri bu çərçivədə həyata keçirilməlidir… Ölkəmizdə müxtəlif adlarda yaranan assoasiyalar, cəmiyyətlər, iş adamları cəmiyyət və birlikləri bu amalla çıxış etməlidirlər.  Ona üzv olanlar və olmayanlarla səmimi münasibətlər, şəffaf və faydalı fəaliyyətlər həyata keçirməlidirlər… Əks halda hər hansı sahəni “sahiblənmə”məlidirlər. Görüləcək fəaliyyətlər isə həddindən artıq çoxdur. Üzvlərini inkişaf etdir ki, özün inkişaf edəsən… Hər hansı bir qurumun  səviyyəsi üzvlərinin səviyyəsi ilə həmahəngdir…
Biz də eyni şəkildə facebook platformasında olsaq da qrupumuzun səviyyəsi bizlərlə-üzvlərlə həmahəndir… Yaxşı və ya pis nə varsa bizə aiddir… Üzvlər nə qədər fəal, aktiv və bir-birimizə qarşı səmimi olarsa, platformamız da o qədər aktiv, fəal, faydalı və inkişaf meyilli olacaqdır… və bu platformamız real iş və şəxsi həyatlarımızda bizə faydalı olacaqdır… Məqsədimiz də aid olduğumuz sahəyə müəyyən töhvələr verməkdir… Hamımıza bu istiqamətdə SƏMİMİ yanaşma, SƏMİMİ əməkdaşlıq diləyirəm…
Yaranmış səmimi ab-havanı, səmimi mühiti davam etdirmək ümidiylə bütün tədbir təşkilatçılarına, tədbirə dəstək verənlərə, iştirakçılara və onların timsalında platformamızın bütün üzvlərinə təşəkkür edir, uğurlar diləyirəm!