Kreativlik üçün 3 önəmli faktor…

Kreativlik bilindiyi kimi, əsasən incəsənət dünyası və orijinal ideyaların yaradılması ilə assosiasiya edilməkdədir. Əvvəllər (indi demek olar ki yoxdur ona görə) məşhur rəssamların rassamlıqda yeni cizgilərin yaratması, ədəbi mühitdə yeni cərəyanların yaradılması kimi dəsti-xəttlər kreativlik hesab olunmaqdaydı. Biznesin inkişafı və rəqabətin artması ilə kreativliyin əsas istifadə sahələrindən biri  biznes sferası olmuşdur. Reklam dünyasında ən effektiv və olmazsa olmaz bir vasitə də təbii ki ktreativlikdir.

 Ancaq biznesdə sadəcə orijinallıq kifayət etmir. Təklif edilən orijinal ideyanın uyğunluğu biznesdə daha önəmlidir. Uyğunluq dedikdə bir ideyanın faydalılığı və tədbiq edilmə uyğunluğunu nəzərdə tuturam. Və bu ideyanın tədbiqinin biznesə və ya biznesin mövcud vəziyyətinə hansısa təsiri olmalıdır.Kreativlik, yeni mehsul və xidmətin ortaya qoyulması ilə  və ya heç olmasa mövcud məhsulun və ya xidmətın hansısa təkmilləşdirməylə binesdə yaratdığı müsbət təsiri ilə assosiasiya edilməlidir. Bu təkcə məhsul və xidmət istehsalında deyil, eyni zamanda hər hansı bir biznes prosesində reorganizasiya imkanı yaratmaqla da assosiasiya edilə bilər.
Kreativliyin üç əsas faktoru nələrdir? 1. Kompetitivlik, 2. Yaradıcı düşünmə səriştəsi, 3. Motivasiya.
Bu üç faktorun bir arada olmasıyla Kreativlik istənilən nəticəni verəcəkdir. Bu faktorlardan birinin əksikliyi isə kreativliyin yaranmasına və tədbiqinə öz mənfi təsirini göstərəcəkdir. 
Kompetitivlik- İşçinin biliklər toplusudur ki bura iş ilə birbaşa və dolayı əlaqəsi olan ixtisasi, texniki və metodik bilgi və informasiyalar qaynağıdır. (Yuxarıdakı şəkildə bu Qaynaqlar olaraq göstərilsə də bu qaynaqların varlığı kompetitivlik dərəcəsini artırmaqdadır.) Kompetitivliyin əldə edilmə qaynağı isə burada heç də önəmli deyil, bunu işçi teoriyadan (formal təhsildən) ya da praktikadan əldə edib, bu o qədər də əhəmiyyətli deyil. Bəhs edilən bu görüş Nobel mükafatı sahibi ekonomist-psixoloq Herbert SIMON-un  “mümkün arayış sferası” görüşünə də uyğundur.  Yəni bir problemin izahı və həlli üçün işçinin istifadə etdiyi “entellektual genişlik” sferasıdır. Burada isə nəyin istifadə edildiyindən çox problemin kreativ həllinin önəmli olduğundan bəhs edilir.
Yaradıcı düşünmə səriştəsi- İşçinin mövcud situasiyanı dəyişdirmə meyli və səriştəsində olmağı, hər hansı yeniliyi daha öncədən hissetmə qabiliyyəti, yenililik araşdırma və yeniliyi qəbul etməyə uyğunluğu, problemin həllinə yönəlik məqsədyönlü fəaliyyəti əhatə edir.
Motivasiya- Motivasiyanı təsir edici faktorlara görə xarici və daxili motivasiya olaraq ikiyə ayırmaqla, burada əsasən daxili motivasiyanın önəmli olduğunu qeyd etmək lazımdır. Hər hansı bir problemi həll etməklə bu istiqamətdə özünü gerçəkləşdirmək, isbat etmək istəyi daxili motivasiyanın təkanverici amilidir. Buna da təsir edən əsasən iş mühitidir. Təbii ki xarici motivasiya amili olan maddi motivasiyanı kənarda saxlamaq da düzgün olmazdı. Ancaq kreativliyin yaranması daha çox daxili motivasiya amillərinə bağlıdır. Kompetitivlik və yaradıcı düşünmə bacarığı olsa belə əgər daxili motivasiya mövcud deyilsə və ya şiddəti azdırsa kreativlik necə deyərlər yarı yolda qala bilər. Bu iki dəyərli qaynağın istifadəsi üçün daxili motivasiyanın olması vacibdir.
Daxili motivasiya amilləri ilə əlaqədar gələcəkdə yazmaq motivasıyası diləyi ilə… hələlik:) 
 Qeyd: Bu məqaləni yazmaqda Google-un bugünkü açılış səhifəsindəki kreaitiv ideyası olan “qıfıllıca” (zamok) böyük rol oynayıb. Google ofisinin şəkillərini yəqin ki görmüsünüz… (bəziləri bizzat görüblər). Belə mühitdə kreativ ideyalar yaranmaması əldə deyil… “Zamok” sözünün dilimizdə tərcüməsini isə uzun axtarışdan və neçə nəfərə soruşduqdan sonra yuxarıdakı mənbədən əldə etmişəm…:))) Son məlumata görə “zəncirbənd” də deyirlər…(Copywriter-ləri??? yaman işə salmışdım)…

Marketoloqlara məsləhət: Biraz da futuroloq olsunlar!

Şirkətlərin marketinq əsaslı idarəetməsi əlbəttə ki ilk növbədə marketinqə verilən əhəmiyyətdən və marketoloqların bundan istifadə edərək şirkəti gələcəyə yönləndirmə istək, bilgi və bacarığından asılıdır. Şirkətin sadəcə günlük rutin marketinq fəaliyyətləriylə yanaşı, marketoloqlar hamıdan əvvəl, məhsullarda etdikləri kimi, şirkətlərin də həyat xəttini ən azından təxmin edə bilmələridir. Şirkətin həyat xətti və mərhələləri isə əlbəttə ki daxili və xarici mühitin mövcud və gələcək durumunun təhlili ilə və şirkətin gələcəkdə bazarda hansı mövqedə yerləşəcəyinin təxmin etməklə müəyyənləşdirilə bilər. Bunun üçün marketoloqlar, sadəcə marketoloq deyil, eyni zamanda biraz?! da  futuroloq olmalıdırlar.
Və eynilə futuroloqların cəmiyyətlərin inkişaf meyillərini, cəmiyyətlərin inkişafında şirkətlərin, biznes fəaliyyətlərinin rolu, mövqeyi və buna təsir edən ictimai, siyasi,  elmi, medeni,  iqtisadi texnolojik yeniliklərin nələr olacağını təxmin etdikləri kimi, marketoloqlar da bunları görməlidirlər və öz şirkətlərini bu dəyişimə hazırlamalıdırlar. Yəni marketoloqlar sadəcə mövcud bazardakı rəqabət mühitinə şirkətin adaptasiyası ilə deyil, eyni zamanda 5-10-20-30 və bundan çox il sonrakı bazar mühitini təxmin edə bilmə istək, bilgi və bacarığında olmalıdırlar.

Yadımdadır ki, universitet illərində oxuduğum zaman bu mövzuda idarəetmə sahəsindəki müəllimlərin tövsiyyə etdikləri və şirkətlərdə məsləhətçi və yönəticilərin stolüstü kitabları kimi istifadə olunan kitablar vardır. Bu kitabları həqiqətən oxuduqdan 10-15 il sonra yazılan çox şeyin artıq real olaraq həyatımıza yansıdığının şahidi olmuşam. Belə kitablardan Alvin Tofflerin yazdığı: “Future shock”, The Third Wave”, “Powershift: Knowledge, Wealth and Violence at the Edge of the 21st Century”, “Revolutionary Wealth”(2006) kitablarını misal göstərə bilərəm.
Həqiqətən də çox sayda şirkət əksəri 80-ci illərdə yazılan bu kimi kitablarda yazılan öngörülərdən məharətlə istifadə etmişlərdir. Misal olaraq Alvin Toffler xüsusilə Avropa cəmiyyətinin mədəni xüsusiyyətlərini, gələcəkdəki cəmiyyətin inkişaf tendesiyalarını, nələrin cəmiyyət üçün önəmli və önəmsiz olacağını kitablarında qeyd etmişdir. Və bu yazılanlar 10-15-20 il sonra real olaraq Avropa cəmiyyətində öz izlərini qoymuşdur. Misallar: Avropa cəmiyyətlərində evə -mülkiyyətə sahib olma istək və dərəcəsi azalacaq, kirada yaşayanların sayı çoxalacaq və bu insanların alış-veriş kültürünə təsir edəcək yazmışdı, eyni şeylər baş verdi.  Digər öngörüləri, ailə bağlılığı azalacaq, cəmiyyətdə yaşlılaşma gedəcək, uşaqların sayı 1-və ya 2 ilə kifayətlənəcək və s. İş yerləri tez-tez deyişdiriləcək, daşınmaz əmlakdan istifadədə kiralar üstünlük təşkil edəcək, istehlak malları isə “istifadə et-at” kültürü ilə istehlak oluncaqdır. Bütün bunlar əlbəttə bazarın hansı tendensiyalarla üzləşəcəyi haqqında marketoloqlara işıq tutmaqdadır. 
Bəli, bütün bunlardan hali olan uğurlu marketoloqlar şirkətləri üçün marketoloq-futuroloqa çevrilərək bu sosial və mədəni dəyişimlərdən şirkət üçün istifadə etməyə və bu cəmiyyətə uyğun strategiyalar formalaşdırmağa başlayiblar zamanında… Və bunun nəticəsində əlbəttə yeni-yeni məhsullar, xidmətlər yaranıb, kimisi uğurlu, kimisi uğursuz olubdur… Buna görə də marketoloqlara məsləhətim futuroloqların yazdıqlarını oxusunlar və onların yazdıqlarına önəm versinlər, bəlkə şirkətləri üçün 5-10-15 il sonra işə yarayacaq (real getirisi olacaq) hansısa ideya, strategiya müəllifi oldular… Bu istiqamətdə marketoloqlara uğurlar!!!